www.sailing-dulce.nl

Logboek 2019/2 Voorjaar in Gorinchem

Fragment van een Franse kaart uit 1702 van de waddeneilanden. Tussen Texel en Vlieland ligt Eyerland (bron: Wikipedia)
Fragment van een Franse kaart uit 1702 van de waddeneilanden. Tussen Texel en Vlieland ligt Eyerland (bron: Wikipedia)

Direct naar

het laatste

verslag

 

Een kwart van 2019 is alweer voorbij. In het tweede kwartaal zullen we ons eindelijk weer inschepen om het seizoen van dit jaar door te brengen in het noorden van Nederland. Zeker zullen we een aantal Waddeneilanden bezoeken en misschien ook enige Duitse. ook het nieuwe eiland in het Markermeer ligt op onze route. Er is weinig kans op net zo'n warme zomer als vorig jaar, maar we doen het er wel mee. Verder willen we graag een keer het Oerol-festival op Terschelling bezoeken; dat is van 14 tot 23 juni. We moeten zorgen dat we tijdig in de haven liggen.

 

Op de oude kaart hierboven uit 1702, gemaakt door de Franse kartograaf Guillaume Delisle, uitgegeven in Amsterdam in 1743, zie je tussen Texel en Vlieland nóg een eiland: Eyerland. Tot de dertiende eeuw was het een deel van Vlieland, maar raakte ervan los toen het Eierlandse Gat ontstond. Er stond één huis op het eiland, waar een 'kastelein' woonde met de taak om schipbreukelingen op te vangen. De naam zou ontleend zijn aan de meeuweneieren die men er placht te rapen. Hoe zouden die gemaakt hebben? Toen men konijnen inbracht op Eierland, verdreven die de meeuwen. Geleidelijk wandelde het eiland naar Texel, waar het 1625 met een dijk mee werd verbonden. In 1835 begon men de kweldervlakte tussen beide eilanden in te polderen en werd het deel van Texel.

Gorinchem (228)

Schoonmaken van het teakdek.
Schoonmaken van het teakdek.

Maandag 01-04-2019

Voor het eerst in lange maanden had Anna vannacht een goede nacht. Geen hoofdpijn. Een wonderlijk gevoel, zegt ze. We gaan niet sporten, want na het halen van boodschappen rijden we naar de werf in  Numansdorp. Op deze wolkenloze lentedag willen we het teakdek schoonmaken, zodat de poetsers en polijsters van de romp en de opbouw aan het werk kunnen. Zouden we het erna doen, dan heb je vuile strepen op de romp. Als we om twaalf uur arriveren blijkt dat het onderwaterschip al een nieuwe laag antifouling heeft. Coppercoat. Ook de Maxprop vaanstandschroef is schoon en gepolijst. Dat hebben ze goed gedaan.

     We gaan aan de slag met emmers, zachte borstels en zachte zeep (foto hierboven). Er komt flink wat vuil los na de winter. Verder ruimen we de voorhut kleeg, zodat de monteurs de boegschroefaccu's gemakkelijk kunnen vervangen. Ik dweil wat oud water onder de accu's weg. Dat staat er al lange tijd. Elders aan boord hebben we geen enkele lekkage. Gelukkig kunnen we de slang van het watertappunt op de werf gebruiken. Het is het enige op dit deel van de werf, dat is wel vervelend. Een vriendelijke Belg was ermee aan de slag, maar hij en zijn vrouw gaan lunchen. Overigens staat er ook nog eens heel weinig druk op de leiding.

     Met de werf spreken we af dat we op woensdag 1 mei tewater zullen gaan. Om drie uur zijn we klaar. Lekker vóór de files, denken we, maar op de rondweg N3 bij Dordrecht zit het vast door een ongeval. Daardoor zit ook de A15 verstopt. Enfin, om half vijf zijn we thuis, tevreden dat deze klus erop zit maar we zijn ook flink moe. Want we voelen wel degelijk dat we niet meer zoveel kracht en uithoudingsvermogen hebben als vroeger. Terug naar boven

Gorinchem (229)

Dinsdag 02-04-2019

Weinig verandering in de hoogte van de gemiddelde wereldtemperatuur in maart 2019 (zie hierboven): +0,34 graden Celsius boven het 30-jarig gemiddelde van 1981 - 2010. In februari was het + 0,37 graden. Het gemiddelde wordt berekend uit een groot aantal satellietmetingen in het lagere deel van de aardatmosfeer.

     Wat je niet in dit gemiddelde cijfer ziet zijn de ongewone ontwikkelingen die in arctische gebieden aan de gang zijn. De opwarming is daar dubbel tot driemaal zo hoog als gemiddeld in de wereld. Gisteren lekte er een rapport uit, het Canada's Changing Climate Report (CCCR), dat werd opgesteld in opdracht van de Canadese regering. Ook de opwarming in Canada is tweemaal zo sterk als het mondiale gemiddelde, en die in het noorden van het land zelfs driemaal. Ook het noorden van Siberië warmt met die recordsnelheid op. je kunt dat goed zien op de afbeelding hierboven, die dateert van 31 maart jl. (Climate Change Institute, Universiteit van Maine, USA).

 

opwarming noordpool 31-03-2019

 

De arctische amplificatie door een verandering in het gedrag van de straalstroom, ik schreef er al een aantal keren over. De voortgaande verzwakking van de straalstroom zal funest werken op het klimaat, met name in West-Europa.

     Ondertussen blijkt - om maar iets te noemen - uit recente onderzoeken van CE Delft en Royal Haskoning DHV in opdracht van Natuur & Milieu dat zonder extra maatregelen de uitstoot van CO2 door de Nederlandse luchtvaart in de komende dertig jaar zal verdubbelen. Zonder nieuw beleid neemt de uitstoot toe van 12 megaton in 2017 tot ruim 23 megaton in 2050. 'Zonder aanvullend beleid brengt alleen al de luchtvaartsector eigenhandig de klimaatdoelen van Parijs buiten bereik', stelt Natuur & Milieu.

 

Vanochtend zon en wolken. Anna gaat naar Tessa voor haar oppasdag. Ik ga sporten omdat ik gisteren niet geweest ben. 's Middags een regenbui, later weer zon. Ik lees het nieuwe boek van Hans Münstermann 'De Onderstroom' (De Kring, 2018) en ben ervan onder de indruk. Het handelt over de valkunstenaar Bas-Jan Ader en vooral over zijn vader, een dominee die in 1944 door de Duitsers werd gefuslilleerd als verzetsman. Over zoon Bas-Jan schreef ik in 2006 hier en hier. Het boek van Münsterman maakt indruk op me.

 

Mijlpaal. Vandaag of vannacht passeerde mijn blog de 18 miljoen unieke bezoekers per 24 uur. Dat zie je onderaan iedere pagina. Terug naar boven

Gorinchem (230)

Opname van een de honderden meanderende rivieren op Mars (foto: MRO, NASA)
Opname van een de honderden meanderende rivieren op Mars (foto: MRO, NASA)

Woensdag 03-04-2019

Denkend aan Mars zie ik grote rivieren traag door oneindig laagland gaan. Een gedachte die rijst bij bovenstaande foto. De 'natte periode' op Mars duurde ongeveer een miljard jaar, tot 3 miljard jaar geleden alle water geleidelijk weg gelekt was naar de ruimte. Wetenschappers van de universiteit van Chicago kwamen onlangs tot de conclusie dat er veel langere tijd rivieren hebben gestroomd op Mars dan tot nu toe werd aangenomen. De Mars-rivieren zouden zelfs breder zijn geweest dan de huidige aardse rivieren. Ze analyseerden foto's van de Mars Reconnaissance Orbiter (MRO) van NASA, die om de planeet draait, waarop de diepe geulen van honderden rivieren staan. Rivieren die vele tientallen tot honderden eeuwen lang door het landschap meanderden (foto hierboven). Een miljard jaar is lang, lang genoeg om primitief, eencellig leven te laten ontstaan. De grote vraag is of daar nog iets van te vinden is.

     Nieuw onderzoek door een team van de Universiteit van Zuid-Californië laat zien dat er op diepten van 750 meter nog steeds een actief grondwatersysteem op de planeet bestaat (Nature Geoscience, 28 maart). Micro-organismen zouden tijd genoeg hebben gehad om zich aan de omstandigheden daar aan te passen en te overleven. En nóg spannender: een team van Marsonderzoekers vond in gegevens van de Europese ruimtesonde Mars Express Orbiter dat de bodem bij de krater Gale in 2013 een forse hoeveelheid methaan uitstootte. Methaan is op aarde doorgaans afkomstig van levende organismen, maar het kan ook ontstaan door geologische processen. Omdat methaan in de Marsatmosfeer zeer snel door UV-licht van de zon en anders door gassen wordt afgebroken, moet het recent onstaan zijn. Al eerder vond men vlakbij de Gale-krater methaan in de Marsatmosfeer. In augustus 2012 werd de Marsrover Curiosity in die krater neergezet. Men liet hem meteen intensief naar methaan te zoeken. Zonder succes, totdat na een jaar een korte uitstoot van het gas gemeten werd. Curiosity heeft sindsdien een handjevol van die piekjes gemeten. Nu is de methaan-uitstoot bij Gale ook van grotere hoogte vastgesteld, niet in de krater zelf maar een paar honderd kilometer daarbuiten. Het ging om liefst 40.000 ton methaan. Over de oorsprong ervan tast men in het duister.

     Natuurlijk is het denkbaar dat in die grondwaterlaag op 750 meter diep micro-organismen bij hun vergaan onder druk van tientallen eeuwen methaan produceerden, dat in grote bellen af en toe aan de oppervlakte opwelt, als er scheuren ontstaan in de ijslaag waaronder het opgesloten zit. Dat leven op Mars zou dan 4 miljard geleden onstaan kunnen zijn (1 + 3 miljard), tegelijk of iets eerder dan op aarde. Maar zoals gezegd, het methaan kan ook door geologische processen gevormd worden.

 

Vandaag regen en later meer zon. Ik doe uitvoerig boodschappen in de binnenstad en ga 's middags naar het tweede KLU-college in het Gorcums Museum over Caravaggio, Utrecht en Europa. Dit keer komen Utrechtse navolgers aan bod, met hun speciale rol in Rome als Bent-Veughels. Een vroege soort van de Hollandse hooligans zoals Rome ze tot in onze tijd moest verduren. Terug naar boven

Gorinchem (231)

De herindeling en herstrating van Het Eind als
De herindeling en herstrating van Het Eind als 'shared space' is bij ons huis bijna voltooid.

Donderdag 04-04-2019

Gisteravond onverwacht bezoek van Herman & Marian U. Ze staan hier met hun camper aan de vluchthaven, bij De Punt. Vandaag lijkt een droge dag te worden. We sporten en doen boodschappen. Er heerst grote bedrijvigheid langs de haven. Niet alleen de stratenmakers zijn druk bezig, die overigens vrijwel klaar zijn met het gedeelte van Het Eind bij ons huis (foto hierboven), maar ook iemand die de sluis en de voetgangersloopbrug om ons pand met een hogedrukspuit schoonspuit. Hij belooft onze ramen schoon te spuiten als hij klaar is. Verder is een duiker doende met het controleren  vande  waterleiding op de steigers. Technici doen onderhoud aan de bewegende delen en de machinerie van de sluis. Allemaal voorbereidingen voor het nieuwe seizoen. Over anderhalve maand is de jaarlijkse Open Havendag (25 mei) met ondermeer de onthulling van het nieuwe sluisgedicht van de Poëzieroute.

 

Attentie! Het kabinet (of delen van de coalitie) lijken onder druk van het bedrijfsleven en de lobby van VNO-NCW bezig zich onder de breedgesteunde CO2-heffing uit te wurmen. De Volkskrant kreeg inzage in een eerste voorstel van VVD-minister Wiebes voor die heffing. 'Het kabinet wil de grootbedrijven onder de Nederlandse industrie een CO2-belasting laten betalen over een deel van hun broeikasgasuitstoot, dus niet over al hun emissies', schrijft de krant. De "platte" CO2-heffing waar de PvdA, GroenLinks en de milieuorganisaties voor ijveren komt er dus niet.' In plaats daarvan wordt een variant ontwikkeld voor de bonus-/malustegeling, die door de planbureaus als onvoldoende werd aangemerkt. Ik vrees dat Jesse Klaver te vroeg heeft gejuicht, toen Rutte c.s. de CO2-heffing voor de laatste verkiezingen opeens zeiden te omarmen. Terug naar boven

Gorinchem (232)

Wachten op het vertrek van de watertaxi aan Buiten de Waterpoort, Gorcum
Wachten op het vertrek van de watertaxi aan Buiten de Waterpoort, Gorcum

Vrijdag 05-04-2019

Een leuke avond met Herman & Marian U., gisteravond. Eerst een borrel bij hen in de camper op De Punt, de landtong tussen de rivier en de vluchthaven. Daarna staken we met de watertaxi (foto's hierboven en hier) over naar de vesting Woudrichem, waar we gezellig aten in Restaurant 't Oude Raedthuys op de Hoogstraat. Een aardig verrassingsmenu. Na afloop leverde de watertaxi ons weer af in Gorcum.

 

Vandaag een mooie lentedag, veel zon en nauwelijks wind. Het wordt rond 14 - 15 graden. De wonderlijke dans in de Britse poilitiek zet zich voort. Er is eindelijk overleg tussen premier May en Labourleider Corbyn over een oplossing. Het had natuurlijk veel eerder moeten gebeuren, maar partijpolitieke overwegingen stonden het in de weg. En bedenk dat Corbyn en een groot deel van zijn aanhang al jaren voor het verlaten van de EU zijn. Dat standpunt is opgeschoven naar het houden vaen een nieuw referendum. Een groot deel van Labour hoort echter bij de remainers. Gelet op de standpunten van Corbyn en Labour kan het overleg hoogstens leiden tot een zachtere BREXIT. Dat zie ik niet zo snel gebeuren. De helft van de Tory-parlementariërs is immers zo fel tegen dat de patrij zou kunnen scheuren. Dat zou met steun van Corbyn kunnen leiden tot vervroegde verkiezingen, terwijl de Tory's op verlies staan in de peilingen. Dus vraagt May maar weer eens om uitstel aan de EU: 30 juni. Daarmee lijkt het erop dat het Britse volk toch moet gaan stemmen bij de Europese verkiezingen eind mei. EU-president Tusk wil de Britten een flexibel uitstel geven van een tot anderhalf jaar. Tot die tijd zou het UK bij wijze van gentlemans' agreement moeten beloven zich neer te leggen bij meerderheidsbesluiten in de Unie.

     De voortdurende impasse begint nu ook schadelijk te worden voor de EU. Hoe lang kan de opmerkelijke eenheid van de overige 27 lidstaten in stand blijven? Want Frankrijk en Oostenrijk maken vandaag bezwaar tegen verder uitstel van de Brexit. Die optie wordt vandaag aantrekkelijker gemaakt door Jacob Rees-Mogg, de voorman van de harde brexiteers bij de Conservatieven. Hij zegt dat het VK moet gaan dwarsliggen in de EU als er van brexit voorlopig geen sprake is en het UK langer in de Unie blijft. Zo zou het VK elke verhoging van de EU-begroting met een veto moeten blokkeren. Terug naar boven

Gorinchem (233)

Schematisch overzicht a) subluminale lichtgolven b) superluminale lichtgolven (sneller dan licht) c) omgekeerde lichtgolven (terug in de tijd?) d) de 3 opties samengebracht. (Bron: besproken artikel)
Schematisch overzicht a) subluminale lichtgolven b) superluminale lichtgolven (sneller dan licht) c) omgekeerde lichtgolven (terug in de tijd?) d) de 3 opties samengebracht. (Bron: besproken artikel)

Zaterdag 06-04-2019

Een merkwaardige kopregel op Phys.org trekt mijn aandacht: 'Researchers develop way to control speed of light, send it backward'. Het stuk vertelt dat onderzoekers van de University of Central Florida (UCF) een manier hebben gevonden om de snelheid van licht te manipuleren zonder het door materialen te geleiden met hogere brekingsindex dan het vacuüm. Dat is de gebruikelijke, zeg maar ouderwetse manier. De onderzoekers gebruiken een spatial light modulator om de eigenschappen van ruimte en tijd te 'mengen'. Aldus demonstreerden ze dat ze een lichtpuls tot 30x de lichtsnelheid konden versnellen, of tot de helft ervan verzwakken en zelfs konden doen terugkeren. Ik knipper met mijn ogen. Dit kán eenvoudig niet! De speciale relaiviteit van Einstein maakt snelheden sneller dan de lichtsnelheid onmogelijk, dat weet iedereen. De snelheid van licht in vacuüm is absoluut. 300.000 kilometer/seconde. Wat wordt hier beweerd? Is er sprake van een 1-aprilgrap? Of doen Amerikanen daar niet aan?

     Na enig zoeken vind ik het lange artikel in Nature Communications dd. 25 februari 2019: 'Optical space-time wave packets having arbitrary group velocities in free space'. Daar lees ik: 'Indeed, the group velocity vg of an optical pulse in a resonant dispersive medium can deviate significantly from the speed of light in vacuum c, without posing a challenge to relativistic causality when vg > c because the information speed never exceeds c.' Er gaat me een lichtje op; c is de lichtsnelheid. De speciale relativiteit c.q. de relativistische causaliteit zou bij deze methode behouden blijven omdat, ondanks de snelheid boven die van licht, de snelheid waarmee informatie reist niet versnelt en gelijk blijft aan de lichtsnelheid. Daar moet ik eens verder induiken. Het erg technische artikel staat verder vol met onbegrijpelijk plaatjes en grafieken (zie hierboven).

     'Sneller dan licht' wordt superliminaal genoemd: het transport van informatieelektromagnetische straling of materie met een snelheid groter dan de lichtsnelheid.  Materie en informatie worden in de hedendaagse theoretische fysica aan elkaar gelijkgesteld. Dat is het holografisch principeNon-informatie kan onder speciale omstandigheden wel versneld worden en een superliminale snelheid bereiken, sneller dan licht, maar informatie kan dat niet. Anders zou er een probleem met causaliteit ontstaan. Wat is trouwens non-informatie eigenlijk precies?

 

Vanmorgen is het stil en grijs bewolkt. We krijgen Anna's kleinkinderen Vajèn en Lina-Mae om op te passen, omdat hun ouders ergens kleren voor de lente gaan kopen. We maken een mooie wandeling over de stadswal en strijken bij Venezia op het terras op de Grote Markt neer om een ijsje te eten. In de Kelenstraat zien we dat de fruitstal weer terug is. Hij heeft mooie, verse Hollandse asperges voor 6 euro de kilo. Die nemen we mee. Hier 3 foto's van de wandeling. 's Middags komen Jeff & Tessa hun kroost weer ophalen en verschijnt de zon toch nog. Terug naar boven

Gorinchem (234)

Zwarte gaten en quantumonzekerheid. Uitleg in de tekst (Bron: Frank Close -
Zwarte gaten en quantumonzekerheid. Uitleg in de tekst (Bron: Frank Close - 'Theories of Everything' , Profile Books, 2017)

Zondag 07-04-2019

De fysica blijft verbazen. Neem het bekende onzekerheidsbeginsel van Heisenberg. Het dateert al uit 1927 en zegt dat je van een elementair deeltje niet tegelijk de quantumeigenschappen precies kunt kennen, zoals bijvoorbeeld zijn exacte plaats en zijn exacte momentum. Of tijd en energie. Ik heb altijd het beginsel aanvaard voor wat het is, zonder de diepe achtergrond ervan te kennen. Maar die is toch heel interessant. Quantum-onzekerheid maakt het mogelijk dat er in het vacuüm van ruimtetijd voortdurend virtuele deeltjes in en uit het bestaan schieten.

     Stel dat we een deeltjesversneller/botsingsmachine zouden hebben, heel veel groter dan de LHC van CERN in Zwitserland, een machine die deeltjes tegen elkaar kan laten botsen met energieën ter grootte van de Planck-energie. Dat is 1,2209 x 1019 Gigaelectronvolt (GeV). Ter vergelijking: de LHC bereikt maximaal 13.000 GeV. Nogal een verschil. De botsing leidt tot een energie-configuratie die groter is dan de Planck-energie, een energie die volgens de quantumtheorie beperkt wordt tot een gebied ter grootte van de Planck-lengte, die in de orde van 10-35 meter is. Volstrekt minimaal dus. Energie en massa zijn sinds Einstein equivalent (E = Mc2), en door de ongelooflijk grote hoeveelheid botsingsenergie, geconcentreerd in het meest minimale volume dat er bestaat, doet de zwaartekracht (NB: quantum-zwaartekracht) - onder normale omstandigheden een zwakke kracht - zelfs zo'n dermate geringe afstand ogenblikkelijk een mini zwart gat ontstaan.

 

Volgens de quantumveldentheorie kun je dit experiment herhalen met grotere deeltjes, bijvoorbeeld protonen> Dat levert grotere botsingsenergieën op (eguivalentie). De Einstein-formule impliceert dat er dan ook grotere zwarte gaten ontstaan: de radius van een zwart gat groeit in verhouding tot zijn massa. Het zwarte gat slokt daarbij meer ruimtetijd op. Door de quantum-onzekerheid (zie bovenste alinea) poppen dergelijke mini zwarte gaten voortdurend in en uit het bestaan en verwijderen daarmee onophoudelijk ruimtetijd op afstanden korter dan 10-35ste meter. De Planck-lengte.

      In het waarneembare universum komen dergelijke hoogenergenetische botsingen voortdurend en op iedere kubieke nanometer ruimtetijd voor. Het gevolg is dat ruimtetijd op kortere afstanden dan de Planck-lengte opgeslokt wordt en niet kan bestaan; de Planck-lengte is de kortste afstand die mogelijk is. Ruimtetijd heeft daardoor op die schaal het karakter van een onbepaald, ziedend en kolkend schuim, leegte afgewisseld met existentie, een soort  hyperactief zeepsop. Je zou het misschien de ondergens van de werkelijkheid kunnen noemen. Het gebeurt op elke miljoen miljoenste fractie van iedere kubieke nanometer, waardoor je misschien een idee krijgt van de onvoorstelbare hoeveelheid energie die het heelal nodig heeft om te kunnen bestaan.

     Je ziet dat in de curve op het plaatje hierboven. Op de verticale as staat de ruimtelijke resolutie, op de horizontale as de botsingsenergie. Xmin is de resolutie bij de Planck-energie. Lagere resolutie is onmogelijk door het ontstaan van virtuele zwarte gaten, die in en uit het bestaan schieten. Dat is het verboden gebied, waarbuiten de werkelijkheid (grijs gekleurd) en ruimte en tijd als het ware verdampen. Bij toevoer van nog meer energie onstaat de vervormde U-curve op de afbeelding.

 

Het is vandaag een heerlijke zondag. De zon schijnt de hele dag en uit het oosten waait een warme wind. Op de sluis heerst een drukte van belang. Mensen lopen in t-shirt en anderen houden de winterjas aan. In de haven liggen een paar passanten. Volgens sommigen op Twitter zou het vandaag rokjesdag zijn, maar daar zagen we niets van. Ik slenter een eind over de stadswal. Straks bezoek van Anna's oude vriendin Ria P.  Terug naar boven

Gorinchem (235)

Fot vanaf de Peterbrug van de stratenmakers op het Eind. Links de sluis met ons huis.
Fot vanaf de Peterbrug van de stratenmakers op het Eind. Links de sluis met ons huis.

Maandag 08-04-2019

Wat een heerlijke lentedag! Net als gisteren schijnt de hele dag de zon bij nauwelijks wind. Het wordt 21 graden. Het maakt je lui. Maar eerst gaan we 's ochtends sporten en boodschappen doen. De stratenmakers zijn nu bezig met het tweede deel van ons straat (foto hierboven), aan de kant van de Langendijk. Daarna zit ik een tijd op de Altenawal een bankje naar de rivier te kijken. Oudemannengedrag? So what?

     's Middags lees ik het grootste deel van 'De Autoritaire Verleiding' van historicus en journalist Casper Thomas (Atlas Contact, 2018), over de opmars van de antiliberale wereldorde. En ik begin aan onze belastingaangifte. Terug naar boven 

Gorinchem (236)

Omvang van het zeeijs in de Beringstraat 1850 - 2019 (feb. en maart), Universiteit van Alaska, Fairbanks.
Omvang van het zeeijs in de Beringstraat 1850 - 2019 (feb. en maart), Universiteit van Alaska, Fairbanks.

Dinsdag 09-04-2019

Er is iets gaande in de arctische gebieden, net alsof de arctische amplificatie - de snelle opwarming van de noordpoolgebieden - nog méér versnelt. De plotselinge snelle daling in de laatste tien jaar is evident (zie grafiek hierboven). Het lijkt alsof er een climatologische schakelaar werd omgedraaid. Wetenschappers vrezen dat er sprake is van een tipping point, een kantelpunt waarbij een irreversibele klimaatomslag plaatsvindt. Een mogelijke oorzaak is de teruglopende albedo van de noordpool, de afnane van het terugkaatsend vermogen door de sterkere dooi van het ijs in de noordelijke ijszee. Water heeft veel minder albedo dan ijs. Je ziet de abrupte daling bijvoorbeeld in de grafiek hierboven van de omvang van het zeeijs in de Beringstraat over de periode 1850 - 2019 (steeds de maanden februari en maart). Sinds circa 2010 is er opeens een pijlsnelle daling van de ijsomvang.

     De media hebben het nu ook in de gaten. Gisteren kopte Nos.nl/nieuws 'Ongekende veranderingen rond Noordpool met verstrekkende gevolgen' na het verschijnen van een overzichtsstudie die alle veranderingen in dat arctische gebieden van de afgelopen vijftig jaar samenvat. De opwarming -  al 2,7 graden Celsius sinds 1971 - gaat zo snel 'dat de arctische gebieden bezig zijn helemaal anders te worden dan in de 20ste eeuw. De ontwikkeling gaat richting "een nog ongekende staat", met gevolgen niet alleen binnen, maar ook buiten deze gebieden.'

 

Met veel tam-tam werd er vorige week een persconferentie aangekondigd door de Europese Commissie, de European Research Council en the Event Horizon Telescope (EHT), niet één telescoop maar een wereldwijd netwerk van 8 telescopen die met elkaar samenwerken en daardoor een ongekend hoge resolutie mogelijk maken. Onderwerp van de persconfentie: de presentatie van 'a ground-breaking result from the EHT'. Er is nog niets tevoren uitgelekt. Morgen om 15.00 uur is die conferentie in het prestigieuze Berlaymont gebouw van de EU en het gerucht gaat dat het om de eerste directe beelden van een zwart gat gaat. Mogelijk van Sagittarius A*, het immense zwarte gat in het centrum van het Melkwegstelsel, 26.000 lichtjaren ver. Of is het M87, duizend maal verderaf gelegen (50 miljoen lichtjaren), het superzware zwarte gat in het centrum van het elliptische sterrenstelsel Messier 87? Die is duizend keer groter dan Sagittarius A* maar zou desondanks ongeveer even groot afgebeeld worden.

     Dat gat zelf kun je natuurlijk niet zien, het is zwart omdat niets eruit kan ontsnappen, zelfs licht niet. Maar de omgeving is interessant genoeg, want in beginsel moet je met de EHT tot aan de event horizon kunnen zien, de ring van no return voor licht en alle materie en energie. De Event Horizon Telescope doet waar hij voor ontworpen is. Bij de waarnemingsgrens is er veel electromagnetische straling van materie, waaronder zichtbaar licht, die/dat met grote versnelling het gat in gezogen wordt. De nieuwe EHT-opnames zijn ook een test van de zwaartekrachtstheorie (algemene relativiteit) van Einstein, die tot op heden alle tests heeft doorstaan.

 

We hebben weer een zonnige dag, maar het is met 15 graden beduidend koeler dan gisteren. De rest van de week gaat de temperatuur helemaal onderuit. Anna heeft haar wekelijkse oppasdag.

     Ik lees 'De Autoritaire Verleiding' van Casper Thomas uit (Atlas Contact, 2018). Thomas toont op een heldere manier de opkomst van de illiberale wereldorde aan de hand van de ontwikkelingen in Hongarije, Turkije, India, Rusland en Trumps Amerika, waar autoritaire leiders de democratie ondermijnen, de tijdelijkheid van hun positie trachten te verlengen en steeds meer ongecontroleerde macht naar zich toetrekken. Je kunt daar nog Polen, de Flillipijnen en Brazilië aan toevoegen. De titel van zijn boek doet denken aan een eerder boek, dat me destijds veel waard was: 'De totalitaire verleiding' van Jean-François Revel uit 1976. Die overeenkomst is niet toevallig, maar bewust gekozen door Thomas. Revel overleed in 2006. Hij vreesde 'dat democratie uiteindelijk een historisch ongeluk zou kunnen blijken, een korte opflakkering die voor onze ogen uitdooft'. Terug naar boven

Gorinchem (237)

Eén van de eerste foto
Eén van de eerste foto's van superzwaar zwart gat M87 door de Event Horizon Telscope (EHT)

Woensdag 10-04-2019

In de frisse ochtend loop ik door de binnenstad naar de westelijke stadswal, niet ver van de grote sluis. De zon klatert hard en fel licht op de gevels en de scherpe, koude noordoostenwind voert lucht uit Scandinavië en Rusland aan die snijdt in je gezicht. Niet onaangenaam. Het bestuur van de Poëzieroute komt bijeen om de 58 ingezonden kwatrijnen te beoordelen voor de tweejaarlijkse wedstrijd 'Poëzie in de sluis'. Dit jaar is het thema 'parlevinker', naar de varende levensmiddelenboot die hier vroeger op de Merwede voer. We komen er snel uit. De winnaar maken we bekend op de Open Havendag van 25 mei, als het gekozen gedicht onthuld wordt.

 

's Middags heb ik in het Gorcums Museum het derde college van de KLU over Caravagio, Utrecht en Europa, 'De meester en zijn navolgers'. Boeiend om te horen en te zien dat de 17e eeuwse Italiaanse meester van het chiaroscuro ook heden ten dage nog navolgers heeft, zelfs in Nederland.

     Ik kom er nog wel op terug, maar nu haast ik me naar huis om te zien wat er ondertussen gebeurde op de persconfentie in Brussel, waar om 15.00 uur de eerste foto's getoond werden die de Event Horizon Telescope (EHT) in 2017 van superzware zwarte gaten maakte. Die eerste nogal wazige foto zie je hierboven. Toch is het indrukwekkend: voor het eerst in de geschiedenis heeft de mens een zwart gat direct vastgelegd. Een structuur die binnen de algemene relativiteit van Einstein meer dan een eeuw geleden theoretisch voorspeld werd. Einstein zélf geloofde overigens niet dat een zwart gat mogelijk zou zijn. Nu is het voor het eerst direct gefotografeerd en het blijkt er werkelijk zo uit te zien als bedacht. Een historisch moment. ‘Het voelt alsof we kijken naar de poorten van de hel’, zegt wetenschappelijk hoofd Heino Falcke van de Radbouduniversiteit op de persconferentie in Brussel. Hij drukt het goed uit. ‘Je ziet hier het einde van ruimte en tijd. Dat is erg indrukwekkend.’ De foto is van M87, het superzware zwarte gat in het centrum van het gigantische elliptische sterrenstelsel Messier87, op meer dan 50 miljoen lichtjaren van ons weg. Het heeft een massa van 6,5 miljard maal onze zon.

     De foto is erg vaag, maar er wordt gewerkt aan uitbreiding van het aantal deelnemende telescopen, zodat de resolutie in de toekomst nog wel zal verbeteren. Je ziet in elk geval duidelijk dat het enorme gat gitzwart is, omdat niets eruit kan terugkeren, ook licht niet. Wel zie je de waarnemingshorizon, de buitenste grens van het monster. Het licht ontstaat daar door superverhit gas dat in het gat valt. ‘De vorm en grootte passen perfect bij wat we hadden verwacht op basis van Einsteins algemene relativiteitstheorie en het bestaan van een waarnemingshorizon’, zegt de eerder geciteerde Falcke. In april 2020 gaat de uitgebreidere EHT scherpere foto's maken. Terug naar boven

Gorinchem (238)

De Britse gratis krant Metro vanmorgen.
De Britse gratis krant Metro vanmorgen.

Donderdag 11-04-2019

De Britse krant Metro vergelijkt vanochtend de Brexit met een zwart gat (zie hierboven), nadat Theresa May een halfjaar uitstel in Brussel kreeg. Het wordt nu al de halloween-brexit genoemd. De vergelijking met een zwart gat is niet de eerste keer; NRC cartoonist Oppenheimer had die vergelijking al weken eerder gemaakt, nog vóór de publicatie van de eerste foto van de Event Horizon Telescope van een zwart gat. Hij tekende zo'n gat in de aardbol, op de plek waar het VK ligt. Uit het gat klinkt een holle stem: 'Ordèr! Ordèèr!'

     Tot mijn verbazing verbond de EU27-top weinig voorwaarden aan het uitstel, behalve een gentlemans' agreement dat Groot-Brittannië zal ‘afzien van maatregelen die de doelstellingen van de EU in gevaar kan brengen’. Dat komt me nogal lichtzinnig op me over. Als er voor 20 mei nog steeds geen deal door het Britse parlement is aanvaard, moeten de Britten meedoen aan de EU-verkiezingen. Stel dat de Tory's tegen die tijd de ongelukkige May afserveren en iemand als de harde Brexiteer Boris Johnson als premier aanstellen, dan kan het VK - nog steeds volwaardig EU-lid - alle besluitvorming in Brussel blokkeren en de EU in gijzeling houden. Niet slecht als onderhandelingspositie. Maar in Brussel woog men af dat er dit jaar weinig wetgeving aan de orde komt en dat de benoeming van een nieuwe Europese Commissie geen unaminiteit vereist. Dus het risico op eventuele schade acht men komend halfjaar beperkt. Ik hoop het, maar tegelijk besef je hierdoor dat de EU in feite allang verlamd is geraakt door die Brexit. Het ongeduld bij Macron begrijp ik goed.

     Maar eerst moet May vandaag het nieuwe uitstel in het Lagerhuis verdedigen. Daarna gaan de parlementariërs onbekommerd twee weken met Paasreces. De komende weken moet May een nieuwe Brexit-deal overeenkomen met Labour. Gaat dat lukken? 'Jeremy Corbyn moet nu politiek volwassen worden' kopt de NRC. Labour wil na de Brexit een douane-unie met de EU, zoiets als het Noorwegen-model, waarbij het VK de besluiten in Brussel moet blijven volgen zonder erover mee te beslissen. Dat is absoluut no go voor de meeste conservatieven. Maar ook Labour is ernstig verdeeld. Behalve de naderende EU-verkiezingen blijven daarom ook twee andere opties boven de markt hangen: een tweede referendum - een herkansingsreferendum - of nieuwe Britse verkiezingen. Terzijde: de eind mei waarschijnlijk te houden EU-verkiezingen in het VK zullen de facto tevens een verkapt Brexit-referendum zijn. Nigel Farage verheugt er zich al op. Eigenlijk komt de electorale afrekening voor de Tory's al eerder, want op 2 mei zijn er lokale verkiezingen. De verwachting is dat de Conservatieven dan een enorme klap van hun kiezers zullen krijgen, waarna er weer een stok extra is om May mee te slaan.

 

Vannacht lichte nachtvorst. De zon komt stralend op in een onbewolkte hemel. We gaan boodschappen doen en sporten. Barbara komt 's middags even op de thee.

     Er is groot en klein nieuws. Dictator Bashir van Soedan wordt door een legercoup afgezet. Een wisseling van de wacht. Ik vrees dat de mensen in het land er niets mee op zullen schieten. Julian Assange wordt na zeven jaar door de Britse politie uit de ambassade van Ecuador in Londen gehaald. Je kunt erop rekenen dat hij aan de VS wordt uitgeleverd. Journalist Max van Weezel overlijdt. Gestorven in het harnas, zoals hij wilde. Ooit waren we partijgenoten. Hij werd 67 jaar. Terug naar boven

Gorinchem (239)

Frans Franciscus,
Frans Franciscus, 'De Stylemasters. After Terbrugghen', 150 x 200, olieverf op linnen, 2000.

Vrijdag 12-04-2019

Een zeer intrigerende kunstschilder is de Utrechter Frans Franciscus (geb. 1959). Hij kwam aan de orde op mijn KLU-college over kunstenaars die zich lieten inspireren door de Italiaanse meester Caravaggio (1571 - 1610) en diens directe navolgers, de Caravaggisten. Daaronder waren ook Utrechters, de Utrechtse Caravaggisten. Niet zo lang geleden was er een grote tentoonstelling van ze in het Centraal Museum in Utrecht. Een van hen was Hendrick Terbrugghen (1588 - 1629). Diens beroemde schilderij 'De roeping van Mattheus' inspireerde Frans Franciscus tot een eigen weergave. Het is een interessante excercitie om beide schilderijen te vergelijken. De verschillen zijn aanzienlijk. Boeiend is het spel van de handen, dat vrijwel geheel door Franciscus werd overgenomen, behalve... de figuur met de hoodie links wijst niet Mattheus aan maar wat er op de tafel ligt: vellen papier met rode vierkanten. Ook bij Terbrugghen ligt er papier op de tafel, en wat muntstukken. Curieus. De afgebeelde figuren maken allerminst een Bijbelse indruk, sommigen met hoodies op zijn bepaald 21ste eeuws te noemen.

     De titel "Stylemasters' is merkwaardig. Er klinkt een titel als 'Staalmeesters' in door, het bekende Rembrandt-schilderij uit 1662. Hier gaat het om een college kwaliteitskeurmeesters van het Amsterdamse lakengilde. Wat keuren de stijlmeesters bij Franciscus? Misschien is er een andere connotatie. In de collectie van Museum Boymans van Beuningen bevindt zich een schilderij van Ger van Elk (1941 - 2014), een conceptueel kunstenaar, genaamd 'The Western Stylemasters' (1987). Ook dat werk is een toespeling op het schilderij van Rembrandt. Twee ogenschijnlijk 17e eeuws uitgedoste heren aan een tafel, één zittend, één staand, kijken streng en nadrukkelijk niet naar elkaar. Zo citeren kunstenaars over de eeuwen heen elkaars werken.

     Frans Francisus werd in Utrecht aan de Lange Rozendaal geboren, een smalle straat in het buurtje in het zuiden van de binnenstad dat bekend staat als de Zeven Steegjes. Een volksbuurtje waarvan de huisjes nog latrines hadden, totdat ze in 1952 aansluiting op de riolering kregen. Het buurtje stond een aantal keren op de nominatie stond om gesloopt te worden, maar het werd gered en gerestaureerd. Ik kende het goed; in de jaren 1974 - 1979 woonde ik er vlak tegenover op de Oudegracht (zie deel 3 van mijn romancyclus). De straatfeesten op de Lange Rozendaal uit die tijd kan ik me nog goed herinneren. De kunstenaar zelf woont vandaag de dag in Amsterdam.

 

Het is vandaag een koude dag met veel bewolking. 's Middags valt er een regenbuitje. Na de boodschappen in de binnenstad begin ik met een nieuwe poging om de fundamentele kanten van de al bijna honderd jaar oude quantumechanica onder de knie te krijgen. Tot op heden lukte me dat nooit. Ik gebruik er een nieuw boek voor: 'Beyond Weird' van Philip Ball (Bodley Head, 2018), met als ondertitel op de omslag 'Why everything you thought you knew about quantumphysics is different'. Inderdaad. De eerste honderd bladzijden zitten erop. Het boek behandelt redelijk helder en nuchter de moeilijk te doorgronden grondslagen van een theorie, die nog steeds fundamenteel incompatibel geacht wordt met de klassieke fysica. Terug naar boven

Gorinchem (240)

Foto vanaf de Altenawal met de geometrische beelden van Winiarski. Links ervan de toren van de Grote Kerk en ons huis.
Foto vanaf de Altenawal met de geometrische beelden van Winiarski. Links ervan de toren van de Grote Kerk en ons huis.

Zaterdag 13-04-2019

Een rare dag: het is uitbundig zonnig en tegelijk stervens koud. Vanmorgen slechts een paar graden boven het vriespunt en tevens een snijdend koude wind uit het noordoosten. Door de kou beperk ik mijn wandeling over de stadswallen; liever binnen zitten bij de verwarming.

     De stad is een dorp. Er is ophef in onze stedelijke politiek over het voorgestelde evenementenbeleid. Dat houdt meer rekening met de vele klachten van binnenstadsbewoners over geluidsoverlast, wildplassen tegen gevels en in brievenbussen en dergelijke. Dus is er een maximale eindtijd ingesteld: 10 uur 's avonds moet het afgelopen zijn. Dat geeft grote onrust bij de organisatoren van het jaarlijks Hippiefestival en het Waterpoortfestival, want op het festivalterrein Buiten de Waterpoort is het na tienen nog altijd heel gezellig. Boze tongen beweren dat de hand van de eigenaar van het wanstaltige hotel erachter zit, het hotel dat tegen de zin van velen plompverloren gebouwd werd op de muur- en torenresten van de burcht van Karel de Stoute, maar voor die verdenking is geen bewijs. Wethouder en oud-boekhandelaar/stadsdichter Ro van Doesburg bemoeit zich op FB persoonlijk met het debat en mevrouw onze burgemeester kent terstond en buiten de gemeenteraad om uitzonderingen toe aan de beide festivals. Flexibele toepassing van beleid, denk je, maar de raad is boos en spreekt van zigzag-beleid. 'Waar is deze nota dan nog voor nodig?' wil fractievoorzitter Van Breemen van het electoraal zwaar gehavende GroenLinks weten. Anderen verwijten mevrouw de burgemeester haar persoonlijke smaak te laten prevaleren. Dus nemen ze de nota maar weer terug naar het college van B&W. Wordt vervolgd.

 

"s Middags gaan we naar de film "Another day of life' van Raúl de la Fuente en Damian Nenow in Theater De Peeriscoop. De film wordt vertoond in het Internationaal Film Festival Gorinchem (IFFG), waar alle theaters in de stad aan meedoen. De film is grotendeels animatie en handelt over het najaar van 1975, als de Poolse journalist Ryszard Kapuściński zich in Angola bevindt. Ik was altijd een groot liefhebber van zijn werk en deze film is ontleend aan het boek met dezelfde titel dat hij over die periode schreef. Hij schreef veel boeken maar het schijnt dat hij deze, zijn eerste, altijd zijn beste vond. Het punt is natuurlijk dat ik exact in die periode in Angola was - zie deel 3 van mijn romancyclus - en in september 1975 logeerde in hetzelfde hotel in de hoofdstad Luanda, waar Kapuściński verbleef. Hij was één van de weinige journalisten die toen nog in Luanda was. De stad was na het overhaaste vertrek van de Portugezen in handen van een overgangsregering die nog alleen bestond uit de MPLA, de linkse bevrijdingsbeweging die ik kwam ondersteunen. Het front met het rivaliserende FNLA lag niet meer dan 15 kilometer noordelijk van de stad, waar ze dreigden de watertoevoer stop te zetten. Ik  trof Kapuściński een aantal keren aan de bar van dat hotel: Hotel Tivoli. Nog lang niet de beroemdheid die hij later werd, gewoon een journalist uit het oostblok. Een paar keer komt het hotel in beeld in de film en ik herken het meteen, de kale kamers, de gangen en ook de lobby en de bar, waar weinig meer te krijgen was. En de balkons waaronder een pleintje waarop MPLA-pioniertjes van 12 jaar leerden marcheren met houten geweertjes. En het naastgelegen maar veel sjiekere Hotel Trópico. Dat was voor ons niet weggelegd.

     De film maakte een grote indruk en rakelt heel wat op bij me, zodanig dat ik er nu even niet over schrijven wil. Komt nog wel. Na de film raken we in gesprek met de schrijfster Lieve Joris, die eveneens veel over Afrika schreef. Ook treffen we twee van de organisatoren van het filmfestival Martin van Geffen en Anika van de Kevie; de laatste kennen we allebei nog uit onze ziekenhuisjaren toen ze secretaresse was van één van de chirurgen. Hoe het leven kan lopen...

     We duiken de kou weer in, op weg naar huis. Buiten valt nota bene een natte sneeuwbui. Terug naar boven

Gorinchem (241)

Zondag 14-04-2019

Gisteravond en vandaag denk ik veel terug aan de film die we gisteren zagen in het Internationaal Film Festival Gorinchem (IFFG) in Theater De Peeriscoop: 'Another day of life' uit 2018 van de Spanjaard Raúl de la Fuente en de Pool Damian Nenow, een film gebaseerd op het eerste boek van de toen nog volledig onbekende journalist Ryszard Kapuściński (1932 - 2007). Hierboven een trailer van de film. Het boek verscheen in 1976, de film draagt dezelfde titel. Het is een hartverscheurend verslag van de dekolonisatie van Angola en de burgeroorlog die toen losbarstte en tot in de jaren 90 zou duren. Daar gaat de film ook over, grotendeels in een nogal bloederige animatie en met recente interviews met mensen die Kapuściński destijds ontmoette. Zoals de commandant van de FAPLA, het leger van de bevrijdingsbeweging MPLA, die met een handjevol manschappen vergeefs trachtte de inval van begin november 1975 van het Zuidafrikaanse leger in het zuiden te weerstaan. Die man was een overgelopen militair van het Portugese koloniale leger, zoals er na de Portugese Anjerrevolutie van 1974 zich meer soldaten bij de linkse bevrijdingsbeweging voegden. Destijds heb ik er een aantal ontmoet, sterk gemotiveerde, idealistische mensen die fel geloofden in de sociale revolutie die de MPLA beloofde te brengen - en die uiteindelijk niet doorging. Het gewapende  conflict in Angola tussen de bewegingen MPLA, FNLA en Unita werd destijds uitgevochten als proxy war, een onderdeel van de Koude Oorlog tussen de westerse landen en het Sovjetblok. In de jaren 1975 en 1976 werkte ik als dokter voor de MPLA in de olieprovincie Cabinda, waar niet alleen tegen het FNLA gestreden werd, maar ook nog tegen een lokale afscheidingsbeweging, het FLEC. Wie er meer over lezen wil kan terecht in deel 3 van mijn romancyclus "Soms priemt een lichtstraal'. Over de verwording van de Angolese revolutie zou ook een treurig boek te schrijven zijn en waarschijnlijk is dat ook wel gebeurd.

 

In september 1975 wachtte ik twee weken in de hoofdstad Luanda totdat ik door kon vliegen naar de enclave Cabinda. Een Luanda dat bepaald minder overhoop lag dan in de film getoond werd. Hoewel het bijna een frontstad was - waar op slechts zestig kilometer naar het noorden gevochten werd tussen MPLA en FNLA, waarbij laatste dreigde de watertoevoer naar de stad af te sluiten - functioneerde Luanda eigenlijk heel redelijk. Uiteraard was het er vuil en was er voortdurend confusāo, zoals die altijd en overal in het land heerste, verwarring vanwege stagnerende aanvoer, bureaucratie en het overhaaste vertrek van de Portugese bovenlaag, maar het overgrote deel van de bevolking gedoreg zich toch tamelijk gedisciplineerd.

     De MPLA bracht me die twee weken onder in het verlopen Hotel Tivoli. Dat is er nog steeds. Daar ontmoette ik af en toe in het kale ontbijtzaaltje (waar bijna niks te krijgen was) en aan de bar een kalende Poolse journalist. Dat was Kapuściński, toen nog volledig onbekend en een van de weinige buitenlandse journalisten die in de hoofdstad gebleven was. Hij viel me niet erg op, ik was meer gespitst op de kansen om zo snel mogelijk door te reizen naar Cabinda, maar ik herinner me dat hij zich dodelijk verveelde en dat hij niet naar het zuiden mocht. Ik had nog nooit van hem gehoord. Wel van zijn collega René Lefort, die voor Le Monde werkte, en een beroemdheid was. 's Avonds bespraken we met zijn drieën de toestand in de lege hotelbar met een fles Wodka, die Kapuściński op de zwarte markt wist te versieren. Dat beschrijf ik in mijn boek. Ik leerde er ook de jonge journalist Derk Sauer kennen, die voor de toen zeer linkse Nieuwe Revue werkte. Later kwam hij nog in Cabinda langs voor een reportage.

 

De beelden van de film hebben flinke impact op me; ze brengen veel van mijn ervaringen in de herinnering terug. Niet alleen het op zijn Angolees uitgesproken Portugees. De melancholie van Kapuściński keert in de film sterk terug en overweldigt me. Ja, zó zag het eruit, zó was het. Oorlog is niet alleen geweld en dood, maar ook loodzware melancholie en wachten. Toen circa een week voor de onafhankelijksdatum (11 november 1975) een Zuidafrikaanse legermacht vanuit Namibië het zuiden binnenviel en snel richting Luanda oprukte en stad na stad innam, dachten we dat de Volksrepubliek nog voor de oprichting zou instorten. In Cabinda viel een gecombineerde strijdmacht van FNLA en reguliere troepen van het Zaïre van dictator Mobutu vanuit het zuidoosten binnen, slechts 35 kilometer van ons ziekenhuis. Daar bereidden we ons voor op een stroom gewonden en op een eventuele vlucht met kano's over zee naar de boorplatformen van de Franse oliemaatschappij Elf als de vijand zou doorbreken. Toen kwamen de Cubanen. Ze coupeerden de Zuidafrikaanse inval en ook die bij ons; bovendien namen ze ons ziekenhuis over. Daardoor werden we eigenlijk overbodig. Niet veel later gingen we naar de noordelijke helft van de provincie om de andere ziekenhuizen te heropenen.

     Het is grappig om in de film te zien dat Kapuściński kennelijk worstelde met de vraag of hij de scoop van die Cubaanse troepensteun, die onder strikte geheimhouding van de MPLA stond, mocht publiceren. Uiteindelijk deed hij het als geëngageerd journalist niet, terwijl het onder de militanten van de MPLA en ook bij ons al heel snel bekend was. En dan de telexmachine! Ik zie hem in de film terug. Wie kent nog de telex? Alle keren dat ik in Luanda was, was het ongeveer mijn lifeline met Holland. In onze tijd van mobieltjes en rücksichtlose bereikbaarheid is dat niet meer voor te stellen. Maar voor alles was er die sfeer van zinloosheid, vooral die komt tijdens de film weer bij me boven. Zoals Kapuściński in eerste regel van zijn boek het uitdrukt: 'This is a very personal book, about being alone and lost'. Ja, het viel om de donder niet mee.

 

Vandaag overwegend zon. Vanmiddag gaan we naar de verjaardagspartij van een wederzijdse vriendin op Fort Vuren. Ze wordt zestig. Hoe aangenaam jong nog. Terug naar boven

Gorinchem (242)

Ons huis vanochtend in de zon.
Ons huis vanochtend in de zon.

Maandag 15-04-2019

Zeggen dat je je iedere keer weer verbaast over de dwaasheid in de wereld - en ik doe het nogal eens - impliceert dat je jezelf niet dwaas vindt. Dat klopt, over het algemeen vind ik mezelf geen dwaas. Dat komt ondermeer door de invloed van Anna op me en door een zelfopgelegde discipline om vooral de feiten te checken en van verdieping. Niet zelden lukt dat. Maar veel mensen geven helemaal niks om feiten. Vanmorgen ook weer. Na de sport en de boodschappen raak ik weer eens in debat op FB met bekenden die het het met de waarheid niet erg nauw nemen. Totaal niet zelfs. Meestal gaat het over de Europese Unie, klimaatverandering en migratie. De vaste thema's van het nationaal-populistisch discours. Zindelijk denken en argumenteren is er niet bij, insinueren, fabuleren, feiten verdraaien of ontkennen en komplottheorieën wel. Of feiten negeren of weglachen. Ze weten immers wel beter. Iedereen zal het wel eens hebben meegemaakt. Het is zinloos maar ik blijf dergelijke discussies soms lang volhouden, want wie weet slaat er toch wat aan. Op mijn laptop staat een spreuk naast het toetsenbord, die ik ze vaak voorhoudt: 'Alles dat wordt beweerd zonder enig bewijs, kan ook zonder enig bewijs weer worden verworpen.' Niet dat het helpt, maar opgeven doe ik vooralsnog niet.

 

Vandaag is het overwegend zonnig en minder koud. Er komen warme lentedagen aan. Het ziet ernaar uit dat de Paasdagen 21 en 22 april de warmste ooit gaan worden. Van de 10 warmste Pasens zullen er in dat geval 5 in deze eeuw vallen, de helft dus, over de laatste 102 jaren. Zie de grafiek in de link hierboven.

     Ander klimaatnieuws. De rivieren in de Amerikaanse staat Alaska zijn nog nooit zo vroeg ontdooid als in dit voorjaar.  Uit gegevens van weerbureaus blijkt dat de rivieren sinds 1960 steeds eerder ontdooien. Nu is het gemiddeld een week eerder dan toen. Dit jaar was het echter nog sneller. Op een Europees congres over infectieziekten (ECCMID) in Amsterdam,  met 13.5000 artsen en andere wetenschappers het grootste congres ter wereld over dit onderwerp, waarschuwt men dat tropische ziekten in ons deel van de wereld steeds meer de kop opsteken. Het gaat om ziekten als knokkelkoorts, chikungunya, zandmugziekte en hersenontsteking, die allemaal door muggen en teken verspreid worden. Door de opwarming kunnen ze bij ons overleven.

 

Anna gaat vanmiddag oppassen bij Tessa, die een flinke griep heeft, en ik raak nogmaals in een FB-discussie met nationaal-populistische kennissen. Over misleidende artikelen op dubieuze websites die beweren dat immigranten meer criminaliteit bedrijven dan autochtonen. Daarvan is in degelijke studies al jaren niets gebleken, kijk bijvoorbeeld hier. Hun aandeel is eerder lager, zoals je mag verwachten van mensen die zich inspannen in een nieuwe samenleving aan de bak te komen. De populisten willen het niet horen. Terug naar boven

Gorinchem (243)

De voorpagina van de Franse krant Libération.
De voorpagina van de Franse krant Libération.

Dinsdag 16-04-2019

Gisteravond stond op de televisie in afwachting van het RTL4-journaal een van de vele leuterprogramma's aan. Het was 20 over zeven. Ik dekte juist de tafel toen ik opeens hoorde zeggen dat de Notre Dame in Parijs in brand stond. Even later kwamen de eerste foto's. Op de Seine-oevers staan Parijzenaars vol ongeloof te kijken hoe de iconische kathedraal, meer dan 800 jaar oud, in lichterlaaie staat. Sommigen staan te huilen, anderen zingen of bidden.

     De Notre Dame met die twee lompe torens ervoor, hoe vaak ben ik daar niet geweest? Vele keren in mijn studentenjaren, dat is zeker, maar ook al in de jaren 50 met mijn ouders. En nog een keer eind jaren 80. De brand lijkt een verwoesting aan te richten. De slanke toren op het kruisschip stort op zeker moment in elkaar.

 

Vanmorgen hoor ik president Macron zeggen dat de kerk zal worden gerestaureerd. Dat is navrant, want voor de in gang zijnde restauratie was bijna geen geld beschikbaar. Nu heeft een miljardair al 100 miljoen euro gedoneerd. Zo? Later komen er nog meer bij, zoals de schatrijke familie Arnault, die 200 miljoen geeft. Die krijgen zeker een plek in de hemel, zoals het in de Middeleeuwen hoorde. Dat Macron nu nog een belasting voor superrijken zal instellen, lijkt twijfelachtig.

     Vanmorgen ook inspecteert men in Parijs de schade. De torens werden gered. De muren van de kruiskerk staan er ook nog. Tweederde van het dak is verbrand. Van de kunstschatten is ongeveer 30 procent gered, maar het grootste deel is in vlammen opgegaan. Drie veronderstelde relikwieën van Christus werden gered: de doornenkroon, een stuk van het kruis en een spijker van de kruisiging. De sociale media lopen vol met foto's, filmpjes en treurnis. De Vlaamse nationaal-populist Filip de Winter ziet de verwoesting van de kathedraal wel zitten. Hij twittert: 'Tragisch en symbolisch: #NotreDame brandt, #Parijs brandt, Frankrijk brandt, #Europa brandt...'  Dat zou hij wel willen!

 

De zon schijnt vandaag in een overwegend wolkenloze hemel. Het is alweer iets warmer dan gisteren. Anna heeft oppasdag. Over de sluis kuieren oude mannen met bleke benen in korte broeken. Tijdens een boodschap loop ik in de binnenstad de eigenaar/chefkok tegen het lijf van Le Bon'Apart, het hotel/restaurant bij ons op het Eind. Ik had gehoord dat hij wilde gaan stoppen. Dat beaamt hij, hij wil iets anders gaan doen. Eind april al. Er komt een eetcafé in. De nieuwe ondernemer zal ook het terras op de 3e Waterkering voortzetten.

 

In Parijs meldt de vice-burgemeester over de Notre Dame dat het wereldberoemde orgel uit 1730 nog intact is. Eén van de drie grote gebrandschilderde roosventers schijnt ook nog heel te zijn. De hele dag door brengt men geredde kunstvoorwerpen over naar het Louvre.

 

Onverwacht bezoek. In de haven liggen Nanning & Miranda, een Gronings stel dat we meer dan 10 jaar geleden leerden kennen toen we overwinterden in Malta. Zij met hun catamaran Famous Goose en wij met de Dulce. Maar nu zijn ze over op een stevig motorjacht, een fraai zelf omgebouwde vissersboot die gezonken was en gelicht werd. Het schip heet Ran, heeft een hybride voortstuwing (elektra en diesel) en ze zijn bezig rond te zwerven. Zo kwamen ze ook in Gorcum terecht. Terug naar boven

Gorinchem (244)

Nanning & Miranda met hondje Tommy op hun boot
Nanning & Miranda met hondje Tommy op hun boot 'Ran' in de Lingehaven.

Woensdag 17-04-2019

Over geloof en wetenschap. Op Twitter toont iemand een foto van het gouden altaar en kruis die gespaard bleven bij de hevige brand in de Notre Dame. 'After all the aftermath and destruction of the Notre Dame fire, the alter and cross remained untouched. Please explain to me how you don’t believe in God after seeing this', schrijft ze. Dat is niet zo moeilijk: het smeltpunt van goud ligt bij 1064 graden Celsius en hout brand bij ongeveer 600 graden.

     Maar er werden ook veel minder onschuldige berichten verspreid op Facebook, Instagram en Twitter, namelijk dat de brand ontstond door een terreuraanslag op de kerk. The Guardian geeft voorbeelden van dat soort nepnieuws, dat niet werd gewist door de sociale media-filters. Zo verspreidde Drudge Report, een ultrarechtse nieuwssite, tienduizenden berichten over de brand in een kerk van drie jaar geleden, alsof het om de Notre Dame ging. Parlementariër Alice Weidel van Alternative für Deutschland suggereerde in haar berichten een verband van de brand met eerdere anti-christelijke aanvallen in Frankrijk door moslims. Ze schreef gisteren:

 

'In der  (= lijdensweek, TZ) brennt . März: zweitgrößte Kirche Saint-Sulpice brennnt. Februar: 47 Angriffe in Frankreich. Die Beobachtungsstelle gegen Intoleranz und Diskriminierung von Christen in Europa spricht von einer signifikanten Zunahme.'

 

Hal Turner, een extreemrechtse Amerikaanse politieke commentator, plaatste op Twitter een filmpje waarin een moslim in de kathedraal te zien zou zijn. Forum voor Democratie-leider Thierry Baudet retweette een bericht met datzelfde beeld. 'No workers onsite. Who tf is this?', staat erbij. Later blijkt dat het een brandweerman was in een hittebestendig pak met helm en masker. Het is misselijkmakend. Duizenden mensen op de sociale media denken dat radicale moslims achter de brand zitten. Voor de goede orde: daar bestaat geen enkele aanwijzing voor, integendeel, eerste onderzoeken wijzen uit dat de oorzaak van de brand een ongeluk was en ligt in de bouwwerkzaamheden aan de Notre Dame.

 

Gisteravond een aangenaam bezoek van Nanning & Miranda uit Groningen, die met hun verbouwde vissersboot in de haven liggen (foto hierboven). Heel veel bijpraten. Vandaag gaan ze verder, richting Andelse Maas.

     Het is een bewolkte maar droge ochtend. Anna helpt weer thuis bij de zieke Tessa. 's Middags heb ik in het Gorcums Museum mijn laatste college in de KLU-cursus over de Caravaggisten in Nederland. Vandaag degenen die uit Gorcum kwamen: Abraham Bloemaert en Gerard van der Kuijl. Van de laatste hangt een beroemd schilderij in het collegezaaltje op de eerste verdieping: 'Quintus Sertorius en de paardenstaart'. Als ik naar buiten kom valt er motregen. Vanavond gaan we eten bij Wiger & Arina aan de overkant. Terug naar boven

Gorinchem (245)

Het Eind is afgesloten voor alle verkeer, ook voor voetgangers. Maar die trekken zich er niks van aan.
Het Eind is afgesloten voor alle verkeer, ook voor voetgangers. Maar die trekken zich er niks van aan.

Donderdag 18-04-2019

Het is een heerlijke lentedag. Rokjesdag, voorzeker. De stratenmakers zijn bezig aan het laatste stuk van de herbestrating van het Eind, bij de aansluiting met de Langendijk en de Peterbrug. Daarvoor sluiten ze de straat af voor alle verkeer, inclusief voetgangers (foto hierboven). Vol verbazing zien we hoevéél mensen zich er niets van aantrekken. Tot wanhoop van de stratenmakers banjeren ze door zorgvuldig strakgestreken oppervlakken, trappen de heel precies gelegde straatstenen om of vallen in de kuilen bestemd voor afvoerputten. Het is niet zo dat ze de afsluiting niet zien. Ze schuiven het gewoon opzij. Als de stratenmakers hen aanroepen, kijken ze stomverbaasd, zich van geen enkel kwaad bewust. Merkwaardig gedrag. Even omlopen is geen optie. Is het iets typerends voor deze boze tijd? Welnee, het was altijd zo, geloof ik, bovendien zijn het voor meer dan de helft senioren die het doen. De groepen scholieren op weg naar de pontveren fietsen netjes om over de sluis.

 

Een prachtige dag. Jammer dat de boot nog niet klaar is en op de kant staat De havendienst legt de huurkano's voor het lange weekeinde weer te water. We doen de Paasboodschappen op Oost. Er komt vast familie op bezoek op een van de Paasdagen. Niets te melden, dan dat ik onze belastingaangiftes afmaak. Nog één keer controleren en volgende week versturen.

 

In de PvdA ontstaat onrust omdat de partij in Overijssel en Flevoland bezig is een provinciebestuur te formeren met o.a. de klimaatontkenners van Forum. Iets wat ze in de andere provincies beslist niet wilde. Terug naar boven