www.sailing-dulce.nl

Logboek 2019/4 Herfst in Gorinchem

Gezicht op Gorcum, Cornelis de Jonker, 1790
Gezicht op Gorcum, Cornelis de Jonker, 1790

Direct naar

het laatste

verslag

 

De mooie prent van het rivieraanzicht van de vestigstad Gorcum hierboven dateert uit 1790. Hij werd gemaakt door Cornelis de Jonker, een stadgenoot die van 1761 tot 1830 in de stad woonde. Dat betekent dat hij waarschijnlijk persoonlijk de Franse bezetting en het beleg van de stad heeft meegemaakt. Hij was glasontwerper, tekenleraar, schilder, tekenaar, graveur en decoratieschilder.

     Op de prent zie je dat er nog geen sluis was voor de haven. De Linge stroomde direct door de stad heen de Merwede in. Bij hoge afvloed van de rivier in het voorjaar slroomden delen van de stad onder. Je ziet ook zes van de zeven koren- en oliemolens die toen op de stadswal stonden. Daar is er nu nog maar één van over. Verder zie je ook van links naar rechts de toren van de Grote Kerk, het Tolhuis en de Waterpoort, die in 1993 gesloopt werd, met direct ernaast het etablissement dat nu bekend staat als restaurant Merwezicht, en de Peterbrug (nog een ophaalbrug).

 

Aan het begin van het laatste kwartaal van 2019 zullen we onze Dulce van Dordrecht naar Gorcum varen. Van de winter zal de boot weer tegenover ons huis liggen. Eerst zou de haven uitgebaggerd worden en tevens zou de zandbobbel aan de buitenkant, voor de sluisdeur, worden weggehaald, maar dat kan niet doorgaan omdat de baggerwerkzaamheden opeens zijn afgeblazen. Na het stikstofbesluit vorige week is er nu ook een verbod voor  het transoprt en de opslag van baggerslib is uitgevaardigd. De toxische, onafbreekbare chemische stofgroep PFAS wordt in dusdanig hoge concentraties in grond en baggerslib aangetroffen, dat de handel in grond en slib vrijwel is lamgelegd. Tja. Mogelijk moeten we dus wachten op hoogwater om met onze 2 meter diepgang de sluis in te kunnen.

 

De laatste drie maanden van het jaar gaan voor mijn gevoel nooit zo traag voorbij als de eerste drie. Dat zal wel door de naderende feestdagen komen. Maar het eerste kwartaal van 2020 houdt voor mij een bijzondere belofte in: de reis met de Bark Europa naar Antarctica van half februari tot in de tweede helft van maart. Geen kans me te vervelen omdat de tijd tot het nieuwe vaarzeizoen niet opschiet.

Gorinchem (41)

Trekker met de Missippivlag in Den Haag vandaag tijdens de boerenprotesten.
Trekker met de Missippivlag in Den Haag vandaag tijdens de boerenprotesten.

Dinsdag 01-10-2019

Het einde van de septembermaand bracht de omslag. De herfst is begonnen, een trein van depressies dendert over ons heen. De boeren leggen vanmorgen uit protest tegen de onontkoombare reductie van de veestapel veel rijkswegen plat. Er staan recordfiles in het land, meer dan 1100 kilometer. De boeren breken met hun tractoren  door de hekken van het Malieveld. Eentje rijdt met de kwalijke Mississippivlag van de Zuidelijke staten in de VS op zijn trekker (foto hierboven. Wil hij een nieuwe burgeroorlog? Ik heb best begrip voor de frustraties van die boeren, maar zo wekken ze de indruk dat de barbaren terugkeren. Met het aanzwellen van irrationele politieke bewegingen denk ik toch al vaak dat de westerse beschaving en de Verlichting bezig zijn te bezwijken onder te grote complexiteit, klimaatopwarming en het ongetemde roofkapitalisme van internationale ondernemingen. Populisme, Brexit, toenemende ongelijkheid, enzovoorts. Barbarij kreeg altijd een kans waar samenlevingen intern verscheurd raken, kijk naar Rome. De dichter Konstantinos Kaváfis schreef daarover circa honderd jaar geleden  'In afwachting van de barbaren': 

 

- Waarom wordt in de Senaat niets gedaan?
Zitten de Senatoren daar zonder wetten te maken?

Omdat de barbaren vandaag zullen komen.
Waarom zouden de Senatoren dan nog wetgeven?
Dat zullen de barbaren doen wanneer ze zijn gekomen.

 

(Uit: K. P. Kaváfis, Gedichten. Amsterdam, 1984, 1e ed., uitg. Bert Bakker, vert. Hans Warren en Mario Molegraaf)

 

Er zijn geschiedenisfilosofen die spreken van een cirkelgang: opbouw, piek, afbraak, dal, wederopbouw, nieuwe priek, enzovoorts. Na Rome kwamen in Europa eeuwen van duisternis. De donkere Middeleeuwen. Pas met Renaissance en Verlichting kwam het continent uit het dal en veroverde de wereld en bereikte dankzij koloniale uitbuiting en slavenhandel de piekperiode waarin we nu leven. Maar met de huidige desintegratie lijkt de neergang begonnen. Niet op dezelfde manier, de geschiedenis herhaalt zich nooit letterlijk, de ontwikkeling van wetenschap en techniek beïnvloeden de historische cirkelgang op grotendeels onbekende wijze, ten goede én ten kwade. De Groene Revolutie én de atoombom, massacommunicatie en sociale media én cyberwar en klimaatrampen. Sommigen spreken van een flessenhals; als voldoende mensen de komende eeuwen overleven kan er een nieuw begin ontstaan.

 

Middag. Het is droog. "Zolang ik minister ben, komt er geen halvering van de veestapel", zegt minister Carola Schouten tregen de duizenden verzamelde boeren op het Malieveld. Zo? Dat is gemakkelijk en goedkoop scoren. PVV-leider Wilders klom zelfs op een trekker en noemde boeren de helden van de samenleving. Ze bedonderen de boeren. Iedereen weet dat forse reductie van de veestapel en van de bioindustrie onontkoombaar zijn, maar de enkele politici die de moed hebben om dat te erkennen worden uitgejouwd, zoals Jesse Klaver en D66-kamerlid Tjeerd de Groot. Verstandige boerenorganisaties moeten gaan praten met de regering over een sociale wijze om de veestapel terug te brengen.

     Om half vier loopt de actie op zijn eind. De boeren zullen met hun tractoren op de terugweg opnieuw grote files veroorzaken. Daar worden ze niet populair van. In Groningen blokkeren ze nu al met een lange rij trekkers het hoofdstation. Een groepering die zich de Farmers Defence Force noemt, dreigt met 'harde acties': "Dan leggen we de voedselvoorziening en Schiphol plat, en gaat de Formule 1 niet door.' Raar eigenlijk, dat zijn immers eisen van de milieubeweging. Gele hesjes heb ik overigens nergens gezien. Terug naar boven

Gorinchem (42)

Woensdag 02-10-2019

Een flinke plus over september in de gemiddelde wereldtemperatuur van de lagere atmosfeer, gemeten door satellieten (hierboven). Plus 0,61 graden Celsius boven het gemiddelde over de jaren 1979 - 2010, ten opzichte van +0,38 in augustus. Het is de warmste septembermaand in de 40 jaar die de satellietregistratie oud is.

  

Opvallend: 2500 boeren op het Malieveld krijgen meer aandacht en support dan 35.000 klimaatdemonstranten een week eerder. Die waren dan ook niet met tractoren gekomen. Vaak hoorde ik de leus bij de protesterende boeren dat ze zorgen voor ons eten. Weinig keren hoor je ze zeggen dat de Nederlandse boeren voor het grootste deel produceren voor de export. Nederland is na de USA de grootste landbouwexporteur ter wereld. Dat enorme volume hoeft zeker niet volledig in ons land gekweekt te worden. Er is genoeg ruimte voor forse reductie wegens de stikstofcrisis zonder dat onze voedselvoorziening gevaar loopt.

 

Vanmorgen redelijk wat zon. Ik loop even de stad in. Bij De Mandarijn vindt ik de nieuwe bundel van dichteres Hagar Peeters, 'De schrijver is een alleenstaande moeder' (De Bezige Bij, 2019). Voor zover ik weet is Peeters zelf een alleenstaande moeder. Er staan mooie, rake gedichten in:

 

Op de vlakte van het verstand heerst rampspoed

op dat slagveld van gedachten raken naakte waarheden slaags met elkaar

en met het gelijk aan hun kant,

daar is het nacht.

 

Alleen de brede onwetende liefde,

die soms opkomt 's ochtends

als de zon

 

brengt nachtmerries om.

 

De Volkskrant bericht van een nieuwe oplossing voor het Brexit-probleem Noord-Ierland, no hard border, die Boris Johnson op de valreep bedacht heeft. Hij presenteert het zogenaamde 'twee grenzen plan' op het Tory-congres in Manchester. Ik moet het een paar keer lezen om het te snappen. De bedoeling is dat Noord-Ierland vijf jaar lang zowel binnen het VK als binnen de Europese Unie blijft. Er zijn dan twee grenzen: één met de Ierse Republiek en één met VK in de Ierse Zee. Noord-Ierland blijft tijdelijk in de gemeenschappelijke (Europese) markt, maar niet in de douane-unie.

     Ik snap er weinig van, het wordt een janboel, moet dit de kwadratuur van de cirkel voorstellen? Aan beide grenzen moeten immers grenscontrôles komen, customs clearence centres geheten, want het VK zelf is uit de EU en de Noordieren niet, terwijl... Om met de dichteres hierboven te spreken: op de vlakte van het verstand heerst rampspoed. Bovendien: na de vier of vijf jaar, als de Noordieren beslissen om alsnog uit de EU te stappen, moet er tóch een harde grens met Ierland komen, zou ik zeggen. Dit gaat helaas niet helpen. Dit is niet de zon die de nachtmerrie ombrengt.

     De EU kan dit maffe plan alleen maar afwijzen, maar misschien is dat juist de bedoeling van Johnson. Een tactiek om de schuld af te wentelen in het zicht van nieuwe verkiezingen, die onafwendbaar zijn. Kans op electorale winst heeft zijn prioriteit boven het landsbelang. Terug naar boven

Gorinchem (43)

Donderdag 03-10-2019

Het nieuwe voorstel van Boris Johnson vervangt de backstop-regeling, die voor het Lagerhuis tot driemaal toe reden was het voorstel van voormalig premier Theresa May af te wijzen. En het zit slimmer in elkaar dan ik aanvankelijk dacht. De NRC had er gisteravond een goede weergave en analyse van. Ik vat het hieronder samen, aangevuld met mijn eigen conclusies en voorspellingen.

     De essentie is dat de PM een concessie doet door een echte grens toe te staan in de Ierse Zee een tamelijk grote concessie. Daarbij bijftt Noord-Ierland de EU-regels volgen op gebied van landbouw, voedselproducten en goederen. Dat vergt controles op handel de tussen Engelse, Schotse en Welshe havens en Noord-Ierland, want de rest van het VK treedt uit de interne EU-markt.

     Het volgende element is een rare zachte grens tussen Noord-Ierland en de Ierse Republiek, dat wil zeggen zonder grensposten die beschoten of opgeblazen kunnen worden door Ierse nationalisten, maar wel met deels digitale contrôle (technisch onbetrouwbaar) en contrôles bij vervoersbedrijven (niet waterdicht). Gevolgen: een halfopen achterdeur voor smokkel en aantasting van de interne markt.

     Het Ierse deelparlement kan deze regeling om de vier jaar stopzetten. Dat is een noodzakelijke en tevens handige zet van Johnson, want het geeft de Ulster nationalisten van de DUP een vinger in de pap. Anders kreeg Johnson hun steun niet. Maar het maakt Brussel afhankelijk van hun sectarische luimen. Iedere vier jaar is er kans dat de harde grens toch ingesteld moet worden, zonder dat EU er iets aan kan doen.

     Vanwege de concessies van Johnson kan de EU het nieuwe voorstel niet zonder meer afwijzen, wil het niet de Zwarte Piet krijgen. Dat is bovendien bij de onvermijdelijke Britse verkiezingen in het voordeel van de Tory's. 'Ondanks de bezwaren zullen onderhandelaars van beide kanten de komende weken waarschijnlijk toch wederom de zogenoemde tunnel ingaan, een periode van intensieve onderhandelingen en complete radiostilte naar buiten toe', denkt de NRC. Juncker heeft na een telefoongesprek met Johnson zuinig gereageerd: 'Een stap vooruit, maar niet genoeg.'

 

Ondertussen tikt de klok door naar 31 oktober en een no deal Brexit, die het Britse parlement bij wet verbood. De NRC denkt dat Johnson de koningin nogmaals zal vragen op het parlement op te schorten, nu van 8 - 14 oktober, in een poging te voorkomen dat hij afgezet wordt. Op 17 en 18 oktober moet de EU zich op een top van regeringsleiders uitspreken.

     Na 19 oktober is de Britse PM bij wet verplicht bij de EU uitstel van de Brexit te vragen. Maar hij wordt naar eigen zeggen 'nog liever dood in een greppel gevonden'. Dus wordt de PM op 19/20 oktober door het Lagerhuis afgezet, waarschijnlijk via een motie van wantrouwen van Jeremy Corbin. Men zal vervolgens een interim-premier moeten zoeken die bereid is om uitstel van de Brexit aan Brussel te vragen. In de hoop op afstel zal de EU opnieuw uitstel verlenen. De Britse interim-premier zal tevens nieuwe verkiezingen en/ of een nieuw referendum (wat de facto hetzelfde is) organisieren. Het wordt op zijn best een nipte overwinning voor remain of er komt een herhaling van zetten, met voortgaande impasse en stagnatie van de hoogstnoodzakelijke geopolitieke versterking van de EU.

 

Vandaag zon en een enkele bui. Vanmorgen hervatten we de tweewekelijkse fitness. Het valt me om de donder niet mee, mijn conditie is deze zomer flink achteruit gegaan.

     De temperatuur is gedaald ten opzichte van de afgelopen dagen tot circa 12 graden. Normaal voor deze tijd in het jaar. De orkaan Lorenzo trok eergisteren ten westen langs de Azoren. Hij was boven de koude, noordelijke oceaan afgezwakt tot categorie 2, maar richtte toch veel schade aan. Het eiland Flores trof hij het zwaarst, maar er waren geen slachtoffers, wel stroomuitval en uitval van mobiele netwerken. Het is zeer zeldzaam dat een orkaan zo ver naar het noordwesten trekt.

     Morgen, vrijdag, zullen de resten van Lorenzo ons land bereiken. Nu liggen ze boven Ierland (afbeelding hierboven). De wind is eruit, maar niet de regen. Het zal een natte dag voor me worden, want ik vaar morgen met buurman Lourens de Niet Zonder Gods Zegen naar Rotterdam. Vandaaruit zullen hij en Joke de boot binnendoor naar het Franse Sète varen aan de Middellandse Zee, voor deelname aan het Escale à Sète festival.

 

In de middag vallen er meer buien. Barbara komt bij haar moeder op bezoek. Terug naar boven

Gorinchem (44)

'Niets Zonder Gods Zegen' nadert de Brienenoordbrug.

Vrijdag 04-10-2019

Vandaag vaar ik met buurman Lourens zijn antieke vrachtscheepje Niets Zonder Gods Zegen naar de Museumhaven in Rotterdam. Daar verzamelen zich vijf antieke schepen, die in konvooi binnendoor over rivieren en kanalen naar het Zuidfranse Sète zullen varen voor deelneame aan de nautische festival Escale à Sète 2020.

     We treffen het niet; het is een wisselvalige dag. Om half tien liggen we in de Grote Merwedesluis (foto hier). Op de Merwede is het juist hoog water; we hebben we de tijstroom mee. Niet iedereen weet dat er bij Gorcum nog tijverschil is op de rivier. Dat loopt door vanaf zee over de Nieuwe Waterweg, de Noord en de Boven Merwede. Als we komende maandag onze Dulce van Dordrecht naar Gorcum willen brengen, zullen we  - om het tij mee te hebben - juist bij hoog water in Gorcum aankomen. Dat is dan rond 12.30 uur. Het hoge water is ook van belang om zonder belemmering over het bultje voor het Lingesluisje te komen.

     Vlagende regenbuien treffen het schip, maar op het tij schieten we goed op. Wat een gemak dat je op het traject geen brugopeningen nodig hebt! Na twee uren varen naderen we de Brienenoordbrug (foto hierboven). Goed drie kwartier later passeren we door de geopende Nieuwe Leuvehavenbrug, vlak voor de sierlijke Erasmusbrug, en varen de Museumhaven binnen. Achter de drijvende bootjesbrug is de kade waar de boten van het konvooi zich verzamelen (foto hier). Zondag zullen ze vertrekken.

     Intussen is het droog en breekt zelfs de zon af en toe door. Ik neem afscheid van Lourens en loop naar Station Blaak. Met de Intercity naar Dordrecht en het Betuweboemeltje ben ik binnen een uur terug in Gorcum. Leuk tochtje ondanks het slechte weer. Terug naar boven

Gorinchem (45)

Ruimteschuim.(credit: Phys.org/CCO Public Domain)
Ruimteschuim.(credit: Phys.org/CCO Public Domain)

Zaterdag 05-10-2019

In volkomen lege ruimte zonder temperatuur, dus op het absolute nulpunt van -273,15 graden, in een vacuüm dus, zou helemaal niets moeten zijn. Niets beweegt meer. Er is geen materie en geen energie. Stop: energie is er wél. Altijd. een absoluut vacuüm in de ruimte zoals wij hem kennen, heeft altijd een nulpunenergie. Dat is een quantumfysische restbeweging. Raar eigenlijk.

     In een groot deel van het heelal heersen vacuümcondities. In de quantumfysica is een dergelijk absoluut vacuüm nooit echt leeg. De Onzekerheidsrelatie van Heisenberg staat echter toe dat er spontaan paren deeltjes en anti-deeltjes ontstaan. Deeltjesparen die uit zichzelf in het bestaan verschijnen. Men noemt ze virtuele deeltjes. Een wonderbaarlijk fenomeen, dat in feite onmogelijk zou moeten zijn maar het niet is. Omdat de benodigde energie als het ware 'geleend' wordt uit het vacuüm, moet die weer worden ingelost. Deelje en anti-deeltje annihileren elkaar, waarbij er twee fotonen ontstaan. Lichtdeeltjes. Fotonen dragen energie. Het gevolg is dat er in een absoluut vacuüm altijd een basaal niveau van energie bestaat: de vacuümenergie. Het fenomeen van virtuele deeltjes werd in 1948 voorspeld door twee Nederlanders, Hendrik Casimir (later bestuurder van Philips) en Dirk Polder, en werd later bewezen. Sindsdien heet het het Casimireffect. Ik schreef er af en toe over, onder andere hier. De beroemde theoreticus John Wheeler noemde het 'ruimteschuim' (afbeelding hierboven).

     Het is natuurlijk bijzonder raar dat energie en deeltjes zomaar 'uit het niets' kunnen ontstaan. In elk geval levert het dus het basale energieniveau in het universum op, dat soms de kosmologische constante (Einstein, 1917) wordt genoemd, en soms ook donkere energie. In de laatste vorm veroorzaakt het de versnelde uitdijing van het heelal, die in 1998 werd ontdekt.

 

Het bestaan van energie in lege ruimte is onbegrijpelijk. Non-begrijpelijk eigenlijk. Bovendien is het niet eens weinig of minimaal, integendeel, er is zelfs 10120 méér dan men aanvankelijk aanwezig achtte op basis van waarnemingen. In feite is lege ruimte gevuld met ziedende energie. Hoe is het mogelijk dat we daar niets van merken? Velen denken dat de annihilatie van virtuele deeltjes toch op een of andere manier de energie uitwist. Stephen Carlip van de Universiteit van Californië publiceerde eind september een artikel in Physical Review Letters onder de titel 'Hiding the cosmological constant'. daarin stelt hij een ander mechanisme voor, waarbij op het Planck-niveau, het allerkleinst mogelijke niveau dat in de werkelijkheid bestaat, de vacuümenergie wordt weggevangen door...tja...door 'iets'. The resulting picture is a version of Wheeler’s “spacetime foam,” in which the cosmological constant produces high curvature at the Planck scale but is nearly invisible at observable scales.' Dat schiet niet op, zou ik zeggen, en ik snap er niks van. Het zou bijvoorbeeld een overall kosmologische constante van nul opleveren, waarbij de tijd geen richting zou kennen. Of beter: een kosmologische constante die op Planck-niveau heel groot is en de versnelde expansie van het heelal aandrijft, en zich op meta-niveau niet manifesteert. Hoe kan iets in het micro-niveau de kosmische uitdijing accelereren en op kosmisch niveau zelf onzichtbaar zijn? Maar de versnelde expansie bestaat wel degelijk en de richting van de tijd in ons heelal ook. Raar verhaal, maar dat ligt vast aan mij.

 

Vandaag een dag met wolkenvelden en zon. Achteraf gezien hadden we vandaag best de boot naar Gorcum kunnen brengen, maar Anna moet een aantal uren op de kleintjes van Tessa & Jeff passen (foto hier) en dat heeft uiteraard prioriteit. Ik loop even de stad in voor bolletjes en hagelslag, en voor pruimen bij de groenteboer in de Arkelstraat. Er is weer een evenement, dat is tegenwoordig haast wekelijks. Binnenstadpromotie. Nu is het Herfst in de Vesting, met in de winkelstraten theater, poppenkast en muziek. Op de Langendijk staan 'levende' standbeelden. Een man in gorillapak maakt jonge kinderen bang. Bij Café ‘t Uyltje op de Varkenmarkt is vanavond een Oktoberfest, maar ik ga liever naar een strijkkwartetavond van het jonge Inguz-kwartet in het schuilkerkje op de Langendijk. Dvořák, Sjostakovitsj en Turina. Terug naar boven

Gorinchem (46)

Het Sudden Stratospheric Warming (SSW) event boven Antarctica op 04-10-2019 (bron: Weatherbell.com)
Het Sudden Stratospheric Warming (SSW) event boven Antarctica op 04-10-2019 (bron: Weatherbell.com)

Zondag 06-10-2019

In de loop van de maand september ontstond een record-warmte in de stratosfeer boven Antarctica, die nog steeds aanhoudt: een zogenaamd Strong Stratospheric Warming (SSW) event, ook wel Sudden Stratospheric Warming geheten. Ik schreef er ruim drie weken geleden hier over. Sinds 1957 wordt het ook in het noordpoolgebied waargenomen, maar slechts éénmaal aan de zuidpool, in 2002. Hier lees je er meer over. Het ontstaan van de SSW boven de zuidpoolregio drukt zich ook uit in erg hoge piek in de maand september (+0,61 graden) boven de gemiddelde wereldtemperatuur in de jaren 1979 - 2010, zoals gemeten door satellieten (zie hier). Het gevolg kan zijn dat het jaarlijkse ozongat boven Antarctica deze zomer kleiner is, en dat er grote gevolgen kunnen zijn in het weer in Australië (extreme droogte, extreme regens).

     De septemberpiek in de satellietmetingen is dermate ongewoon dat de bekende klimaatscepticus Roy Spencer op zijn blog zelfs twijfelde aan de betrouwbaarheid ervan: 'We have discovered that the last 1-2 months of LT data could be biased high.' Maar uit een analyse bleek dat de waarnemingen wel degelijk klopten: 'It was indeed anomalous, but the reason wasn’t an instrument problem, it was from Mother Nature.'

     Daarmee zijn we er nog niet; het is ingewikkelder dan Spencer het voorstelt. Warmte in de stratosfeer wil niet zeggen dat het in de eronder liggende troposfeer automatisch ook warmer wordt. Er zijn weinig verticale luchtbewegingen tussen beide lagen. Voor Spencer waren de satellietmetingen in de stratosfeer echter altijd superieur aan metingen op de grond. Een verandering van de temperatuur in de stratosfeer, zoals een piek, heeft echter wel invloed op de berekende temperatuur onderin de troposfeer, schrijft redacteur Hans Custers in een reactie op het Klimaatveranderingblog. Dat maakt satellietmetingen niet waardeloos, maar het is wel een factor die bijdraagt aan de onzekerheid. Mogelijk laten metingen aan het oppervlak in Antarctica deze zomer dezelfde sprong zien als de satellietdata in de stratosfeer. Dan is er echt iets anders aan de hand.

 

Het jonge Inguz-kwartet gaf gisteravond een mooi concert in het schuilkerkje aan de Langendijk (foto hier). Het optreden was een verrassing; oorspronkelijk zouden ze in Leiden concerteren, maar de zaal bleek niet in orde. Via via konden ze terecht in Gorcum, maar daardoor waren er geen aankondigingen in de media. Ze hadden wat affiches opgehangen op de Langendijk die ik 's ochtend bij toeval zag. Het gevolg was dat er maar vijftien mensen in het kerkje zaten te luisteren. Maar het was de moeite waard. Allereerst het bekende Amerikaanse Kwartet van Dvořák uit 1893. Een levendig stuk dat met de nodige dynamiek gespeeld werd. Toen het Achtste Strijkkwartet van Dmitri Sjostakovitsj uit 1960, dat hij in drie dagen schreef toen hij in Dresden was. Het begint met de in zijn werk vaak voorkomende noten DSCH van zijn eigen naam, op de cello. Dat motief keert steeds terug. Aan het slot klinken twee aangrijpende largo's. De jonge musici speelde het stuk met inzet en gevoel. Alleen de 2e violiste is Nederlands, de andere stammen uit Oekraïne en Albanië. Tot slot speelden ze een stuk van de Spanjaard Joaquin Turina, 'La oracion del torero' opus 34 uit 1925. Dat had van mij niet gehoeven; ik vond er weinig aan. Overigens was de akoestiek in het schuilkerkje heel goed voor kamermuziek. Dat zou er vaker gespeeld moeten worden!

 

Het is een regenachtrige zondag. Ik begin aan het nieuwe boek van Richard Dawkins, 'Los van God'(Nieuw Amsterdam, 2019). Atheïsme voor beginners, staat er op het omslag. Zo wil ik mezelf niet beschouwen.

     Aan het eind van de middag zullen we de trein nemen naar Dordrecht en ons inschepen. Vanavond eten we bij La Cubanita aan de Houttuinen. Morgen belooft het een droge dag te worden, de enige deze week. Dan varen we Dulce naar Gorcum. De drie brugopeningen bestelde ik gisteren al. Terug naar boven

Dordrecht

Ons vaarttraject over de Beneden-Merwede naar Gorcum.
Ons vaarttraject over de Beneden-Merwede naar Gorcum.

Zondag 07-10-2019

In de stromende regen liepen we gisteren aan het eind van de middag naar het station en reisden met het Betuweboemeltje naar Dordrecht. Aan boord van de Dulce was het koud maar met de Webasto-kachel en het electrisch kacheltje was het al gauw warm en gezellig in de kajuit, terwijl de regen over de ramen stroomde (foto hier). Om acht uur liepen we over de Engelenburgerbrug naar de Houttuinen en aten er bij La Cubanita. Leuke, knusse avond (foto hier). We sliepen uitstekend aan boord.

 

Vanmorgen voor de afvaart nog even een check bij de Verkeersdienst of ze de bruggen inderdaad hadden afgesproken. Vooral de spoorbrug van de Baanhoek bij Sliedrecht, want twee jaar geleden kwam daar niemand opdagen. Die brug wordt bediend door Prorail. Maar alles in orde. De Engelenburgerbrug opent meteen na oproep op VHF 74. Het is bewolkt met een gure oostenwind. We trekken de zeilpakken aan tegen de kou. Omdat het opkomend tij is hebben we geen tegenstroom. De verkeersbrug van Papendrecht draait om 9.50 uur en de spoorbrug, een mijl stroomopwaards, zal om 10.19 uur opengaan. Gespannen wachten we af. Er passeren twee treinen (foto hier) en dan gaat het licht op rood-groen. De brug opent en nu hebben we 2,5 uur  om naar de brug van de A27 over de Merwede te varen. Ruim tijd voor 14 kilometer, we doen het kalm aan.

     De Gorcumse brug gaat stipt om 12.30 uur open. Ter weerszijden staat al een lange file als we er door varen. Altijd met een wat besmuikt gevoel: zoveel oponthoud voor één bootje. We varen verder. Uit de sluis/vluchthaven komt een vrachtschip dat we voorlangs laten gaan. Dan langs De Punt en de strandjes en het gebied van Buiten de Waterpoort. Het abjecte gele hotel zie je vanaf het water haast niet, verborgen achter de kastanjebomen.  Voor het Lingesluisje vaart de veerpont naar Woudrichem juist weg. Ik geef hem wat ruimte en kom daardoor vrij dicht bij de ondiepte aan stuurboord. De sluis heeft ons gezien en geeft rood-groen. De sluisdeur draait open maar vlak ervoor loop ik aan de grond. Die vermaledijde ondiepte voor de ingang! Met het oog daarop komen we op dit uur, omdat het hoogwater is. Ik forceer met de motor de boot eroverheen, maar kom daardoor te scheef in de ingang. Boem! Aan stuurboord bots ik tegen de rubberrand, gelukkig niet al te hard. Even later liggen we binnen, met nauwelijks ruimte aan weerskanten (foto hier). De sluis meet 4.50 meter en wij 4.25.

     Bij het uitvaren keer ik de boot meteen aan stuurboord en vaar achteruit onze box in, dezelfde als twee jaar geleden (foto hier). Het is intussen één uur. We ruimen snel op en lopen naar naar de overkant, naar ons huis. Dulce is weer in de thuishaven terug. Terug naar boven

Gorinchem (47)

Interferentie in het tweespletenexperiment (afbeelding: De Volkskrant)
Interferentie in het tweespletenexperiment (afbeelding: De Volkskrant)

Dinsdag 08-10-2019

Een van de vele vragen in de fysica is: hoever in de werkelijkheid strekken de quantumregels? Of anders: wat is werkelijker, de quantumwerkelijkheid of of die van de de relativiteit en de zwaartekracht in onze macrowereld? In de werkelijkheid op het niveau van de elementaire deeltjes komen rare verschijnselen voor. Deeltjes kunnen op twee plaatsen tegelijk zijn (superpositie) of twee deeltjes vormen een eenheid, ook al zijn ze lichtjaren van elkaar verwijderd (verstrengeling). Dat laatste heet non-lokaliteit. Die fenomenen doen zich in onze alledaagse wereld niet voor, al zegt de quantumfysica dat het wel het geval moet zijn. Geen wonder dat wetenschappers op zoek zijn naar een antwoord op de vraag tot welke grootte de quantumregels gelden. Dat gebeurt met een oude, beproefde methode: het dubbele-spleet expreiment, dat in wezen al sinds het begin van de 19e eeuw bestaat en in de vorige eeuw voor de quantumfysica van grote betekenis werd. Op een scherm met twee parallelle spleten valt een lichtdeeltje (foton) en veroorzaakt op een scherm erachter een interferentiepatroon, alsof het door allebeide spleten tegelijk passeerde. In onze werkelijkheid is dat onmogelijk, in de quantumwereld kan het wel. Ik schreef er herhaalde malen over, ondermeer hier en hier drie jaar geleden. Het is alsof er ergens een grens in grootte voor materiedeeltjes bestaat, waar voorbij de quantumregels hun geldigheid verliezen. 

 

Sinds jaren experimenteert men steeds grotere deeltjes in dubbele spleetexperimenten. Geven die nog steeds interferentie of niet meer? Oostenrijkse, Zwitserse en Duitse fysici hebben onlangs superpositie bereikt met een klompje van tweeduizend atomen in de dubbele spleet (zie artikel hier in Nature Physics). In het artikel staat hoe ze het gedaan hebben. Ook De Volkskrant schrijft erover.

     Het is een opzienbarend kunstukje dat aantoont dat de quantumregels flink boven subatomair niveau nog steeds van toepassing zijn. In beginsel moeten die regels ook voor macroscopische structuren gelden als huizen of mensen, maar die zien we nooit op twee plaatsen tegelijk. Iets verhindert dat zoiets gebeurt, en mogelijk is dat de zwaartekracht. In de quantumwereld is de zwaartekracht onverenigbaar met de werkelijkheid, terwijl de macrowereld er juist door beheerst wordt. Hoe meer materie, hoe meer zwaartekracht, die ruimte rondom kromt en de tijd vervormt. In de toekomst zullen dubbele spleetexperimenten met steeds grotere objecten worden uitgevoerd. 'Ergens' ligt een grens of een overgangsgebied, waar de zwaartekracht tot decoherentie leidt, het onderdrukken van de quantumeigenschappen, en onze alledaags werkelijkheid tevoorschijn roept. Het is fascinerend te bedenken wat die vondst voor gevolgen zal hebben.

 

Toch blijft het raar dat een deelje in het experiment door twee spleten tegelijk kan vliegen. Hoe kan dat? Wel, omdat het in de quantumfysica zowel een deeltje als een golf is. Materie kent zogenaamde golf-/deeltje dualiteit. Op het plaatje hierboven zie je dat het helemaal niet zo vreemd is dat een golffront door beide spleten heengaat en erachter een referentiepatroon vormt. Het golffront komt immers tegelijk bij de beide spleten aan. Dat grotere objecten hun golfkarakter blijven behouden, is dan ook een consequentie van de theorie en wordt bevestigd door het experiment hierboven met de klomp materie van tweeduizend atomen. Ook wij als mensen hebben in beginsel zo'n golfkarakter, maar het waarschijnlijk onze eigen zwaartekracht en die van de aarde die het teniet doen.

 

Vannacht valt er veel regen, maar vandaag blijft het droog en fris. Anna heeft haar oppasdag bij Tessa. Ik heb de kachel aan.

     Trump zet een gevaarlijk besluit door om de resterende Amerikaanse troepen uit het gebied in Syrië van de Koerdische militie YPD terug te trekken. Tegen de zin van veel van zijn raadgevers - die totaal werden overdonderd - laat hij zijn bondgenoot in de steek. Een jaar geleden zwaaide hij ze nog alle lof toe. Trump ergerde zich nu dat Europese landen hem geen steun wilden geven in het gebied. Erdogan wil in het vacuüm springen en in een strook van 30 tot 40 kilometer langs de Turkse grens de 2 miljoen Syrische vluchtelingen van Arabische herkomst onderbrengen als een soort bufferzône. Etnische bevolkingspoltiek. In plaats daarvan zullen velen van hen naar Europa proberen te vluchten. In de wanordelijke strijd die in noordoost Syrië zal ontstaan, kunnen duizenden IS-gevangenen mogelijk ontsnappen. De stap van Trump veroorzaakt veel oppositie bij vooraanstande Republikeinen. Geschrokken waarschuwt de president nu de Turken om Syrië beslist niet binnen te trekken, anders 'zal hij de Turkse economie totaal vernietigen'. Zal dat indruk maken op Erdogan?

     De Nobelprijs voor de Natuurkunde gaat dit jaar naar de Canadees-Amerikaanse kosmoloog Jim Peebles, voor zijn grote bijdragen aan het moderne model van het heelal, waaronder het oerknal model en de kosmische achetrgrondstraling, en naar de Zwitserse astrofysici  Michel Mayor en Didier Queloz, die in 1995 de eerste exoplaneet ontdekten. Terechte toekenningen, zeggen velen in de wereld van fysici. 'Alweer drie mannen', verzuchten vrouwelijke natuurkundigen. Terug naar boven

Gorinchem (48)

Woensdag 09-10-2019

Na alle gescheld op de jonge mensen van Extinction Rebellion, die over de hele wereld drukke verkeersaders in steden blokkeren, volstaat als antwoord soms een simpel cartoon als hierboven. In De Volkskrant noemt een columnist de actie in Amsterdam een verademing. 'Het ging er gedisciplineerd en gemoedelijk aan toe. Geweld was heel ver weg. De agenten die het protest moesten opbreken werden hartelijk toegezongen. En urenlang klonk uit vele kelen één overduidelijke boodschap: red de aarde.' Toch begrijp ik het fellere karakter van de acties wel. Mijn oude activistenbloed kookt ook als je ziet welk een groot deel van de wereld nog altijd wegkijkt van de feiten. De aarde ligt op ramkoers met het klimaat en de nieuwe generatie zal in een onherbergzame en wrede wereld leven, die onze generatie nog had kunnen voorkomen.

 

Ondertussen maken de boeren zich op voor nieuwe hinderacties. Ze willen volgende week woensdag het Binnenhof bezetten, net zo lang tot hun eisen ingewilligd worden. 'We nemen caravans mee en tenten om er te kunnen kamperen.' Ze nemen ook de vissers en 'burgers' mee. De vissers gaat het om het verbod op de pulsvisserij; een verbod dat ze al jaren eerder zagen aankomen. Bij de boeren gaat het weer om de stikstofcrisis. Ze vechten de metingen van het RIVM aan, net als de 'boerenpartijen' CDA en SGP, maar nu ook de VVDVolgens de RIVM-metingen stoot geen enkele sector zoveel stikstof in de lucht uit als landbouw en vooral veeteelt: 106 miljoen kilo in 2017, waarvan alleen de veeteelt al 94 miljoen kilo. In de achterliggende dertig jaar werd de agrarische uitstoot weliswaar vrijwel gehalveerd, maar de laatste tien jaar stagneert de reductie. Door het afschaffen van het melkquotum gingen veehouderijen weer sterk uitbreiden. Nu is 46% van die uitstoot afkomstig van boeren en tuinders. Stikstof in de lucht tast natuur en milieu sterk aan en ons land is door megastallen en grootschalige landbouw flink lelijker geworden. De 'verbrandneteling van Nederland'. Bovendien is ammonium (NH3) is een krachtig broeikasgas.

     De cijfers over de stikstofuitstoot van het RIVM zijn gevalideerd en worden door wetenschappers betrouwbaar geacht. Ze worden regelmatig vergeleken met satellietmetingen en blijken steeds te kloppen. Anders dan boeren, CDA en SGP beweren zijn meetmethode en cijfers gewoon openbaar. Op de website van het RIVM staat een pagina met uitleg over de meetmethodes. Maar domheid en korte termijn (eigen)belang gaan hand-in-hand. De boeren willen over een week ook massaal met hun tractoren het RIVM belegeren. Wetenschappers intimideren, hoe kwalijk kan het nog worden?

     De boeren in ons land zeggen dat ze voor ons voedsel zorgen, maar in werkelijkheid produceren ze niet voornamelijk voor de nationale markt. De export van landbouw en veeteelt is gigantisch. Nederland is de op één na grootste landbouwexporteur van de wereld, na de Verenigde Staten. Bij een vergaande reductie van vooral de export kunnen de Nederlandse boeren nog gemakkelijk in de binnenlandse consunptie voorzien. Natuurlijk moet er een goede uitkoopregeling komen voor de boeren die zullen moeten stoppen. Vergaande reductie van het boerenbedrijf in Nederland is onontkombaar om de kwaliteit van lucht, milieu en natuur alsook de stabiliteit van het klimaat veilig te stellen. Een leefbaar land nalaten aan onze kinderen en kleinkinderen moet de allehoogste prioriteit hebben.

 

De gevolgen van opwarming van het klimaat zijn dagelijks in het nieuws. In Californië worden komende nacht 800.000 huizen afgesloten van het electriciteitsnet. Miljoenen Amerikanen komen dagenlang zonder stroom te zitten. Waarom? Er dreigen grootschalige bosbranden door extreme droogte en harde wind. Door de harde wind dreigen bomen op hoogspanningsleidingen te vallen, waardoor vonkenregens kunnen ontstaan die bosbranden veroorzaken. Dus het hele net wordt uitgezet.

     In Australië begint de lente pas, maar wordt nu al weken geteisterd door natuurbranden. Hoge temperaturen, langdurige droogte en sterke wind wakkeren de vlammen aan. Tientallen huizen zijn in de as gelegd. In Japan nadert de typhoon van de zwaarste categorie, Hagibis, de kust met hevige regen en windstoten. Waarover maken de media zich vooral zorgen? Dat de Grand Prix van Japan in problemen kan komen.

 

De dag begint bewolkt, maar gaandeweg komt er meer zon. Anna voelt zich goed en gaat winkelen in de stad. Ik lees het nieuwe boek van Richard Dawkins.

     De Turken beginnen aan hun inval in noordoost Syrië. Het dreigement van Trump 'to totally destroy and obliterate the Economy of Turkey!' maakt kennelijk geen indruk op Erdogan. Bombardementen van de Turkse luchtmacht treffen burgerdoelen. De bevolking in de regio is in paniek.

     Het Britse Lagerhuis besluit om voor het eerst sinds de Falklandoorlog in 1982 op zaterdag bijeen te komen. Dat is een dag na de Europese top over het Britse vertrek uit de Europese Unie. Het Brexit-drama spitst zich voor de zoveelste keer toe. De kans op een nieuw akkoord na het voorstel van Boris Johnson is minimaal. Op die zaterdag willen duizenden mensen naar het parlementsgebouw in Westminster komen om tegen de Brexit te protesteren. Terug naar boven

 

Gorinchem (49)

Donderdag 10-10-2019

De dag vangt aan met een rode zonsopgang. Op de Kriekenmarkt zijn werklui bezig met graven. De riolering moet vernieuwd worden. Mensen van de groendienst zijn bezig de bakken met geraniums te vervangen door bakken met winterharde violen.

 

Gisteravond keek ik lang naar het live-blog van de NOS over het offensief van de Turken in noordoost Syrië. Inmiddels trokken ook grondtroepen van Erdogan het gebied binnen. Er vielen onbekende aantallen doden en gewonden onder de burgerbevolking, die massaal wegvlucht. Op het tv-nieuws zie je weer eindeloze karavanen mensen met hun spullen langs de wegen sjokken. Hoe vaak zag je dat niet in het geplaagde Syrië? Volgens het UNHCR zijn er tienduizenden mensen op de vlucht geslagen.

     Er bestaat een website met de naam SyriaLiveMap, met een kaart waarop je het het verloop van de strijd in het land per uur kunt volgen. Zichtbaar is uit welke bron de nieuws-items komen. De Koerdische YPG vuurde mortiergranaten af op Turkse steden bij de grens, maar tegen de Turken zullen ze niet opgewassen zijn. Vannacht schijnen de Turken ondermeer een gevangenis met IS-strijders gebombardeerd te hebben. Trump zou wel 40 IS-gevangenen uit het gebied hebben verplaatst. Op de vraag van journalisten of er IS-strijders zullen ontsnappen door het offensief, zei Trump dat hij zich daar geen zorgen over maakt. Als ze ontsnappen, aldus Trump, dan gaan ze naar Europa. ‘Daar willen ze heen. Ze willen terug naar hun thuis.’ Hij dreigde gisteren nog even bij een inval de Turkse economie volledig te vernietigen, maar nu beperkt hij zich tot de zoveelste dwaze reactie. Het terugtrekken van de Amerikaanse troepen uit Syrië beargumenteerd hij door over de bondgenoot, die hem hielp IS te verslaan, te zeggen 'dat de Koerden ook niet hielpen bij de invasie van Normandië'.

 

Maar de Amerikaanse president loopt risico. Veel belangrijke Republikeinen steunen zijn besluit tot terugtrekken van troepen niet. De raadgevers van Trump rieden het af. Volgens een peiling van nota bene FoxNews is nu een kleine meerderheid van het volk (52%) voor impeachment van de president.

     Anderzijds beschouwen veel leiders in de wereld Trump als een zwakke leider, omdat hij geen oorlog wil, stelt Rob de Wijk in een tweet. Dat leidt tot nieuwe Krim-avonturen elders in de wereld. Ditmaal dus in Syrië. Tegenwoordig zijn er steeds meer heetgebakerde leiders aan de macht en dat baart zorgen.

     De Turkse president  Erdogan wil dat de EU zijn kritiek op de Turkse operatie in Syrië inslikt. Als de EU de Turkse actie bestempelt als bezetting, dan dreigt hij Syrische vluchtelingen die nu in Turkije zijn naar Europa te sturen. "We zullen de poorten openzetten". Het laat zien hoe gering de macht en invloed van de EU in de Orient tegenwoordig zijn. Turkije wordt immers als kandidaat-lidstaat geacht het Europese buitenlandse beleid niet tegen te werken. maar dat zal Erdogan worst zijn. In ons land wil de Tweede Kamer sancties tegen Turkije. Ik moet nog zien of Blok,laat staan de gezamenlijke minsters van buitenlandse zaken van de EU, daar maandag mee instemmen. De Koerden zijn opnieuw slchtoffer en speelbal, en de aanval van de Turken drijft ze nu in de armen van de Russen en van Assad. Over schendingen van het internationaal recht in het Midden-Oosten hebben we het al jaren niet meer.

 

Het is een dag met hoge wolkengevaarten, zon en flink wat wind. Die jaagt steeds meer bladeren van de bomen op Het Eind. We hernemen de routine van onze donderdagen: sport, boodschappen en de lekkage aan boord checken (gering). We halen het beddegoed af en kijken rond. Alles in orde. 's Middags komt Barbara bij ons thee drinken.

     In Londen houden klimaatactivisten van Extinction Rebellion een sit-in in de vertrekhal van London City Airport. Terug naar boven

Gorinchem (50)

Dulce in de Lingehaven (foto van gisteren)
Dulce in de Lingehaven (foto van gisteren)

Vrijdag 11-10-2019

Dag met buien en zon. Ik loop voor wat boodschappen de stad in. Soms kijk je naar beneden, al ben ik geen kwartjesvinder (betekenis = oplichter). Op het natte plaveisel ligt een bankpasje. Een bankcreditkaart, om precies te zijn. Terug thuis google ik de naam die erop staat, met 'Gorinchem' erachter. De naam is nogal apart. Direct verschijnt die in een digitaal telefoonboek. Dus bellen: een jonge dame. Ze is inderdaad zo'n kaart kwijt en wou hem juist gaan blokkeren. Bij welke bank? Ze noemt de juiste bank en komt hem een uur later ophalen. Opgelucht. Goede daad verricht.

 

Vanmorgen demonstreren boeren bij de provinciehuizen in 's Hertogenbosch en in Leeuwarden, in het laatste geval tegen de stikstofmaatregelen die het Friese bestuur wil treffen. Men wil niet-gebruikte 'stikstofruimte' van sommige boeren inzetten om bouwprojecten, die vanwege dezelfde stikstofcrisis stilligen, vlot te trekken. Niet onredelijk, dunkt me, maar daar denken de boeren anders over. Ze leggen het verkeer in de stad plat met tractoren en bezetten het gebouw.  Ze willen daar blijven tot de maatregelen zijn ingetrokken, meldt Omrop Fryslan. Dat belooft wat voor de bezetting van het Binnenhof, komende woensdag.

(Update 16.30 uur: Loont intimidatie? Onder druk van de boerenacties gaat de provincie Friesland door de knieën en trekt de stikstofmaatregelen in, lees hier. Maar de gedeputeerde zegt ook dat er - hoe dan ook - maatregelen moeten komen).

 

Verkeersblokkades zijn in, maar er zijn variaties. Extinction Rebellion blokkeert vanmorgen verschillende knooppunten in Amsterdam. Die acties zijn veel publieksvriendelijker, ze duren steeds slechts zeven minuten en de demonstranten gaan met koekjes en flyers langs de stilstaande auto's. 'Zwerfblokkades' noemen ze ze. Als je naar de boeren kijkt, zijn dergelijke aardige acties bij lange na niet effectief.

 

Ondertussen heb ik plezier over de kronkels waarin politici zich wringen om de boeren vooral niet tegen zich in het harnas te jagen. De plotselinge twijfel van CDA en VVD over de RIVM-cijfers is al vermakelijk, maar Barry Madlener van de PVV scoort hoog met zijn uitspraak in een kamerdebat: 'Dat het zo slecht gaat met de natuur vind ik overdreven. Kijk naar de ganzen, het stikt ervan.' Snedig parafraseert iemand op Twitter: 'Dat het zo slecht gaat met de economie vind ik echt overdreven. Kijk naar de pinautomaten, het stikt ervan.'

     De polarisatie in het stikstofconflict stijgt snel. Vandaag stelt LTO Nederland een ultimatum aan het landbouwministerie. De regering moet uiterlijk 1 november aan de LTO-voorstellen tegemoet komen. Provincies mogen geen latente stikstofruimte benutten voor bouwprojecten (zie boven). Tja. Een regeringscrisis zou me niet verbazen: VVD, CDA en ChristenUnie wankelen, alleen D66 houdt de rug (nog) recht. De boeren krijgen zoveel steun bij het publiek, dat de val van het kabinet niet gunstig is voor de democraten. Er zal dus wel water in de wijn gedaan worden. De natuur, de atmosfeer en de rest van het milieu in ons land demonstreren niet, die verkommeren en vervuilen gewoon verder.

 

Het is deze week Kinderboekenweek. Bij boekhandel De Mandarijn hebben ze morgenmiddag een voorleesmiddag voor kinderen belegd. Een aantal mensen zal voorlezen en ze hebben mij gevraagd om dat te doen uit een vermaard kinderboek uit mijn eigen jeugd: 'De scheepsjongens van Bontekoe' van Johan Fabricius. Het werd in 1924 geschreven en is dus bijna honderd jaar oud. Sinds kort is er weer een heruitgave, de 34e druk, bij Uitgeverij Leopold (1916). Ik herinner me het boek erg goed, ik las het in de jaren 50 vele keren en kreeg er niet genoeg van. Het verhaal van de reis van het schip 'De Nieuwhoorn' in het begin van de 17e eeuw naar de Oost fascineerde me. In die jaren wilde ik niets anders dan scheepskapitein worden en op een bepaalde manier is het er uiteindelijk ook van gekomen.

     Maar nu moet ik uitzoeken wat ik eruit zal voorlezen, morgenmiddag. Dat valt nog niet mee, want er zullen veel kleuters zijn en die ga je niet aan het schrikken maken door de ontploffing van het schip en de schipbreuk. Dan willen ze het boek nooit meer lezen. Dus na enig zoeken en nadenken heb ik de doop door Koning Neptunus gekozen, die de drie scheepsjongens bij de passage van de evenaar moeten ondergaan. Daarna krijgen ze een oorlam (en ik misschien ook wel, morgen). Terug naar boven

Gorinchem (51)

Voorlezen bij De Mandarijn uit
Voorlezen bij De Mandarijn uit 'De scheepsjongens van Bontekoe'. Linksonder Ans met Vajèn (foto: Emmy)

Zaterdag 12-10-2019

Er lijkt ruimte voor enige bezinning in de wereld. China en de VS sluiten een deelakkoord in de anderhalf jaar durende handelsoorlog. En leiders van de EU en het VK zien opeens toch mogelijkheden voor een Brexit-deal. Komt er een einde aan de polarisatie die de wereld uit zijn verband rukt? Dat is zeer wenselijk. De markten veren op, en het Britse pond stijgt ineens flink in waarde. Zal die malle blonde Boris het dan toch voor elkaar krijgen? Maar hij moet een mogelijke deal nog door het parlement krijgen, waar hij geen meerderheid heeft.

 

Vanmorgen valt er miezerregen. Onze kanarie begint weer te zingen na een lange rui-periode, waarin hij veel veren verloor en er scharrig en narrig uitzag.

     Er is een nieuw boek verschenen van de Franse econoom Thomas Piketty, 'Capital et idéologie', (Seuil, 2019). De Volkskrant publiceert er vanmorgen een positive recensie van. Sommigen noemden hem na zijn vorige boek de Karl Marx van de 21e eeuw. Dat boek was een lijvig pleidooi voor het verminderen van de groeiende ongelijkheid in de wereld, een thema dat is het nieuwe boek terugkeert. Ik heb niet de moed om dik 1200 bladzijden in het Frans door te worstelen en wacht tot de Nederlandse vertaling. Die komt begin 2020 uit.

 

De boeren vallen nu ook de noodzakelijke energietransitie in ons land aan. LTO Nederland komt in het geweer tegen de aanleg van zonneparken. De boerenlobby-organisatie vindt er teveel grootschalige zonneparken worden aangelegd op landbouwgrond. Merkwaardig, het lijkt me een uitstekend gebruik van landbouwgrond, die vanwege de stikstofcrisis toch moet reduceren. En de boeren krijgen er geld voor, wat wil je nog meer? De woordvoerder van LTO Nederland gebruikt rare, gevoelsmatige argumenten: 'Ik ben ooit helemaal verliefd geraakt op koeien, en dat ben ik nog steeds'. Hij denkt dat mensen liever koeien in de wei zien dan zonnepanelen. Ja zeg, dat schiet niet op.

     De boeren krijgen er na het succes in Leeuwarden van gisteren niet genoeg van. Maandag gaan ze bij negen andere provinciehuizen protesteren. Het ergert me. Bijna driekwart van de Nederlanders steunt ze, blijkt uit een flitsenquète van RTL Nieuws. Het wekt valse verwachtingen. Het grootste deel van de agarische productie gaat naar het buitenland. Drastische reducties in landbouw en veeteelt zijn onontkoombaar, willen we nog natuur overhouden in ons land. Politici moeten laten zien dat ze autoriteit en moed hebben. Je wilt niet weten wat er voor bagger op de sociale media verschijnt. 'Jaag die linkse terroristen de 2e kamer uit!', is nog de meest vriendelijke. Regeringspartij VVD buigt voor het geweld. 'Boeren mogen zoveel vee houden als ze zelf willen.

     Extinction Rebellion demostreert weer in Amsterdam. Nu blokkeerden ze de Blauwbrug in het centrum, die we nog kennen van de acties bij de kroning van Beatrix ('Geen woning, geen kroning!') en het boek van A.F.Th. van der Heijden. Er zijn ongeveer 140 klimaatactivisten aangehouden. De politie grijpt in, anders dan bij de boeren. De klimaatactivisten hebben mijn sympathie, niet de hysterische boeren. Die belichamen ons verleden, niet de toekomst.

 

Vanmiddag lees ik voor in boekhandel De Mandarijn voor kinderen, in het kader van de Kinderboekenweek, uit 'De scheepsjongens van Bontekoe' (zie gisteren en de foto hierboven). Heerlijk om te ervaren hoe ze aan je lippen hangen. een jochie zucht als ik stop. Mooier beloning is er niet. Terug naar boven

Gorinchem (52)

'De Eenvoud' in de Lingehaven (foto van eergisteren). Toevallig vaart een platbodempje achterlangs.

Zondag 13-10-2019

In de tweede havenkom, bij de Peterbrug, ligt sinds een tijdje een mooie zeiltjalk (foto hierboven). 'De Eenvoud' heet hij bescheiden en hij blijft voor de winter. Iemand vertelde dat hij uit Woudrichem is, maar kennelijk is er daar geen plaats voor het schip. Niet lang geleden was hij in de verkoop bij scheepsmakelaardij Fikkers in Groningen. Iemand heeft het schip klaarblijkelijk gekocht. In elk geval een sieraad voor onze Lingehaven deze winter.

 

De zeer zware orkaan Hagibis heeft zware schade aangericht in Japan. Er vielen veel doden (tot dusver 19) en gewonden, vooral omdat huizen en mensen werden meegesleurd door modderstromen. Japan zou sinds 1958 niet meer zijn getroffen door zo'n sterke orkaan.

     In het centrale deel van de Pacific is alleen nog een tropische storm actief (Emma), die zich niet tot orkaan lijkt te ontwikkelen en geen bedreiging vormt voor de Hawaii-eilanden. In het noordelijk deel van de Atlantische Oceaan is één orkaan actief, Melissa. Die blijft op zee en gaat nergens aan land. Je moet er natuurlijk niet me je boot inzitten.

 

Opmerkelijk is hoe ons land steeds vaker tegen grenzen oploopt, die het zelf heeft geformuleerd in het kader van het noodzakelijk milieu- en gezondheidsbeleid. Behalve de uitstoot van broeikasgassen en stikstof is er nu weer een andere norm steeds vaker wordt overschreden: die van de giftige stoffen onder de verzamelnaam PFAS. Poly- en perfluoralkylstoffen, een verzamelnaam voor circa 600 niet-afbreekbare stoffen die in tal van producten zitten zoals pizzadozen, anti-aanbaklagen van pannen en waterafstotende kleding. Het komt ook in het afvalwater bij het gebruik van de GenX-techniek, om bijvoorbeeld teflon te maken. In het oppervlaktewater verspreiden PFAS'en zich snel. Het beruchte bedrijf Chemours aan de Beneden-Merwede in Dordrecht, van de chemiereus Dupont, gebruikt het bijvoorbeeld. We voeren er vorige week nog langs.

     Een nieuwe norm van het ministerie voor Infrastructuur en Waterstaat bepaalt hoeveel ervan in de grond mag voorkomen: het Tijdelijk Handelingskader PFAS. Voor natuur en landbouwgrond mag er niet meer dan 1 microgram PFAS in een kilo droge grond zitten, elders mag het hoger zijn. Als de norm wordt overschreden, mogen grond, slib of zand niet worden afgegraven en getransporteerd. Veel werk in de bouw, het baggerbedrijf en het grondverzet valt opeens stil. Dat is de reden dat ook bij ons in de Lingehaven het uitbaggeren werd afgeblazen. Onderzoek van het RIVM - daar heb je ze weer - wijst uit dat meer dan 85 procent van de geteste grond boven die norm zit.

     Hoe gevaarlijk is het voor onze gezondheid? Daarover verschilt men van mening. PFAS'en veroorzaken bij ratten tumoren in lever-, alvleesklier en testikels. Krachtens het voorzorgbeginsel is de norm terecht ingesteld in afwachting van nader onderzoek. Je ziet de discussie en de slappe knieën al aankomen. Schade bij mensen moet nog bewezen worden. Na klimaattwijfel en stikstoftwijfel komt er een nieuwe bij: PFAS-twijfel, en hevige kritiek op het arme RIVM, je kunt erop rekenen.

 

De Turkse inval in Syrië gaat zijn vijfde dag in. Volgens het Syrische Observatorium voor Mensenrechten ontsnapten uit een IS-gevangenkamp in de grensplaats Ain Issa, halverwege Raqqa en de Turkse grens, circa 100 IS-leden. Het zouden voornamelijk vrouwen en kinderen zijn. De regio wordt al dagen gebombardeerd door de Turken; ook het kamp zou getroffen zijn.

     Op Twitter zag ik een gruwelvideo uit de regio, waarop mensen, die uit hun auto's getrokken worden en machteloos op de grond liggen, worden geëxecuteerd. Hetzelfde Observatorium voor Mensenrechten meldt negen van zulke executies, waaronder die van een Koerdische politica, Hevrin Khalaf. Naar alle waarschijnlijkheid zijn de daders Arabische soennieten, leden van de milities die de Turkse inval ondersteunen. 'Het maakt niet uit wat andere landen zeggen, wij zullen niet stoppen', zei Erdogan gisteren.

 

De dag is droog en overwegend bewolkt. Het is verrassend warm en het kan in de loop van de dag 22 graden worden. We maken ons klaar om te vertrekken naar het Parkrestaurant De Hoge Veluwe in Otterlo. Daar is vanmiddag een reünie van neven en nichten uit de grote Zijlstra-familie. Terug naar boven

Gorinchem (53)

De bomen op het Eind in herfsttooi.
De bomen op het Eind in herfsttooi.

Maandag 14-10-2019

Leuke reünie gisteren van neven en nichten van de Zijlstra-familie. De laatste keer was drie jaar geleden. Het zijn er weer wat minder. Allen zijn kleinkinderen van mijn grootvader Thomas Rommert Zijlstra, in het begin van de 20e eeuw kastelein te Morra in noordoost Friesland. Hij overleed in 1924. Ik werd naar hem vernoemd en was daarin niet de enige; veel van mijn neven heten Tom.

     De bijeenkomst is aan een hele lange tafel in het Parkrestaurant De Hoge Veluwe. Er zijn 17 familieleden inclusief aanhang komen opdagen. Reünies leveren vaak gemengde gevoelens op. Je ziet dat iedereen inclusief jijzelf ouder is geworden. In het geval van mijn broer en mij is het prettig om in een gezelschap weer eens bij de jongsten te horen. Grootvader Thomas kreeg - schat ik - twaalf kinderen en mijn vader was op één na de jongste ervan.

     De middag vliegt voorbij en na een snelle maaltijd in het restaurant rijden we naar Gorcum terug. Op de A15 na verkeersplein Deil krijgen we heftige regenbuien over ons heen. Het water stroomt over de ruiten en spat op van het asfalt, het zicht is slecht en iedereen vertraagt. Ik ben blij als we thuis zijn.

     Zonnige perioden vanmorgen. Onze straat is in herfstkleuren gehuld (foto hierboven). We rijden naar Oost voor boodschappen en sport. Terug thuis is het donker bewolkt en valt er een flinke regenbui, daarna is er weer zon. In de brievenbus ligt een grote plak luxe chocolade als dank van de dame, wier bankcretitcard ik zaterdag vond.

 

Drama in Noordoost Syrië. Alles verschuift nadat Trump zijn troepen terugtrok. Grote aantallen IS-militanten wisten in de chaos te ontsnappen. De Koerden zijn tegen het Turkse leger niet opgewassen en sloten onder die druk een verbond met de moordenaar Assad. Om het vege lijf te redden moeten ze de macht over hun autonome 'staat' Rojava opgeven. Assad grijpt zijn kans en het Syrische leger trekt nu het gebied in. Zal het met de Turken slaags raken? Erdogan en Assad hadden altijd al de pest aan elkaar, maar het is denkbaar dat de Russen een matigende invloed hebben. Ik vrees dat de Koerden niet erg blij zullen zijn nu weer onder het terreurbewind van Assad te vallen.

     De 28 EU-landen beslissen vanmiddag unaniem om de wapenleveranties aan Turkije op te schorten.

 

Over optrekken. Vanmorgen trekken in acht provincies boeren op hun tractoren naar de provinciehuizen. Intimidatie loont: eergisteren maakten ze het centrum van Leeuwarden urenlang onbereikbaar en al gauw trok het Friese provinciebestuur de stikstofmaatregelen in. Vandaag zegt de gedeputeerde bestuurder Johannes Kramer  (Fryske Nasjonale Partij): 'Door de knieën gegaan? Slappe rug? Dat soort aantijgingen moet je als bestuurder van je laten afglijden. Als zoveel boeren zo boos zijn, moet je erkennen dat je een afslag gemist hebt.’ Hm, daar denk ik toch anders over, de tijd van zachte heelmeesters is voorbij, want de crisis spitst zich toe, nu er alweer een nieuw, alarmerend rapport ligt. Bedenk erbij dat de boeren voor een aanzienlijk deel voor de export produceren. De gezondheid van de burgers en de toch al schaarse natuur in ons kleine land mogen daar niet het slachtoffer van worden.

      Wageningen Environmental Research brengt vanmorgen een rapport uit, opgesteld in opdracht van het Wereld Natuur Fonds, waaruit blijkt dat 160 Natura2000-gebieden in ons land zwaar gebukt gaan onder veel te grote stikstof-depositie. Door veel te hoge deposities van stikstof rukken bramen, grassen en brandnetels op en raken kwetsbare plantensoorten in de verdrukking. De grootste bron van stikstof is ammoniak uit de veehouderij. Om dat te keren moet de stikstofuitstoot moet met meer dan 50 procent omlaag. De huidige kabinetsplannen voor het uitkopen van boeren nabij kwetsbare natuurgebieden zijn ontoereikend om dat te bereiken. Ook op andere plekken in het land zullen veehouders dieren moeten inleveren.

     Dat is duidelijke taal en een duidelijk onderzoek, in dezelfde lijn als het RIVM. Maar omstreeks het middaguur komt het bericht dat gedeputeerde Henk Jumelet (CDA) de provincie Drenthe nu ook de stikstofregels intrekt. De boeren daar trekken nu op naar Groningen om er hun collega's te versterken. Honderden boeren proberen daar het provinciehuis te bestormen omdat gedeputeerde Henk Staghouwer (ChristenUnie) weigert de boeren tegemoet te komen. Die hebben een ultimatum gesteld tot drie uur: 'Als het beleid niet van tafel gaat, gaat de deur van het provinciehuis eruit.' Er zijn schermutselingen met de politie en een boer op een trekker met een stootblok probeert daadwerkelijk de deur in te rijden. Achter die deur is koortsachtig overleg nog gaande, maar bij het afsluiten van deze blogpost (16.45 uur) is er nog geen oplossing. Even later rammen de boeren de deur in en dringen het gebouw binnen. Op Twitter verschijnt een foto van een boer die met bebloede kop naar buiten komt.

     Ook in Flevoland (Harold Hofstra, ChristenUnie), Noord-Holland (Jack van der Hoek, D66 en Esther Rommel, VVD), Zuid-Holland (Adri Bom-Lemstra, CDA) en Utrecht (Hanke Bruins Slot, CDA) weigeren de gedeputeerden de regels in te trekken, maar Gelderland (Peter Drenth, CDA) en Overijssel (Gert Harm ten Bolscher, SGP) schorten onder druk van het geweld de stikstofregels op. De helft van de provinciebesturen gaat door de knieën.

     Het zijn Pyrrus-overwinningen, want het probleem is niet weg. Woensdag willen de boze boeren met hun trekkers het Binnenhof in Den Haag bezetten. Waarom wind ik me zo op over die boeren? Terug naar boven

Gorinchem (54)

Beeld uit de documentaire
Beeld uit de documentaire 'The World of Thinking' met theoretisch-fysicus Nima Arkani-Hamed.

Dinsdag 15-10-2019

Gisteravond belandde ik in een fascinerende documentaire van een uur over Princeton en het beroemde Insitute for Advanced Studies, waar ondermeer Einstein werkte en waar tegenwoordig Robbert Dijkgraaf directeur is. De documentaire droeg terecht de titel 'The World of Thinking' en is hier terug te zien. De film volgt vijf wetenschappers in hun worsteling met vooral de snaartheorie, hopend op een doorbraak. Omdat er op het IAD intensief gewerkt en gedacht wordt, in grote concentratie, is er weinig tekst in de film. En het beeld: met verwaaide haren in de verte staren, ogen dicht knijpen, mompelen, op een schoolbord kalken. De theoreticus Nima Arkani-Hamed (foto hierboven), van Iraanse komaf, blijft soms drie dagen achtereen wakker, zonder slaap. 'Je voelt je een beetje een zombie, maar op een goede manier. Soms zorgt slapeloosheid ervoor dat de goede ideeën bovendrijven.' De frustraties en de wanhoop zijn soms hevig als het weer nergens op uitloopt. Niet vreemd; de doorbraak in de snaartheorie laat al dertig jaar op zich wachten. Ed Witten, een vader van de theorie, kwam zelf ook nog even in beeld. Merkwaardig en tegelijk klassiek, zo'n concentratie van vooraanstaande theoretisch-fysici in de lommerrijke omgeving van een universiteit. Afzijdig van de wereld? Dat wel, geloof ik, maar soms met grote effecten zoals destijds de atoombom. Ik kijk er liever naar dan naar demonstrerende boeren.

 

Het aantal dodelijke slachtoffers van de ongewoon zware orkaan Hagibis, die Japan in de afgelopen dagen teisterde, is opgelopen naar 66. Zeker vijftien mensen zijn vermist en meer dan 200 mensen raakten gewond. Zware regens veroorzaakten overstromingen en modderstromen, waarin veel mensen vast raakten. Vooral de stad Fukushima, bekend van de kernramp en de daarop volgende tsunami in 2011, werd zwaar getroffen door de orkaan. Voor de kust van West-Afrika ontstaat in de noordelijke Atlantische Oceaan een tropische depressie, nummer 15, nog zonder naam, die zware regenval op de Kaapverdische eilanden brengt.

 

Er is vandaag veel kritiek in de media op de slappe knieën van de provinciebestuurders in Friesland, Drenthe, Overijssel en Gelderland. Ze bezweken voor de ‘Hollandse staatsgreep’ en voor de ‘trekkerterreur’. Het recept is duidelijk: met een grote bek en grote machines kun je overheden dwingen. Limburg voegt zich vandaag bij het viertal. Driehonderd demonstrerende agrariërs werden op het gouvernement (zoals het provinciehuis daar heet) opgevangen en kregen koffie en cake aangeboden. Gedeputeerde Ger Koopmans (CDA) deelde in het Limburgs mee dat de toepassing van de stikstofmaatregelen fors wordt afgezwakt. Hij uitte ook kritiek op de metingen van het RIVM. Daarna kregen de boeren koffie, cake en gratis uitrijkaarten voor de parkeerplaats.

     Ook opvallend: de regering heeft inderdaad geen meerderheid meer in de Tweede Kamer. Het afgezette lid Van Haga stemt vandaag voor een PVV-motie tegen het stikstofbeleid.

     Morgen trekken de boeren landelijk op, eerst naar het RIVM (maar niet voor de deur). De niet-essentiële werknemers werken die dag thuis. Daarna willen de boeren in Den Haag het Binnenhof bezetten tot de stikstofregels van tafel zijn. Minister Grapperhaus zegt vanmiddag in de 2e Kamer dat ze niet op het Binnenhof mogen. Dat is volgens mij ook vrij eenvoudig af te grendelen.

 

Vanmorgen een tijdje regen, verder bewolkt en droog. Anna heeft oppasdag bij Tessa. Ik haal de bimini van de boot en laat de generator 20 minuten draaien. Terug naar boven

Gorinchem (55)

Satellietfoto
Satellietfoto's van NASA laten zien dat Nederland,NW-Duitsland, Catalonië en de Povlakte hotspots zijn van ammoniak, veroorzaakt door intensieve landbouw. RIVM heeft gelijk.

Woensdag 16-10-2019

De zon komt helder op achter de huizen aan de Kriekenmarkt. In de blauwe hemel met weinig wolken schijnt bleek een volle maan. Al vroeg loop ik naar de prikpost op de Kalkhaven voor de PSA-bepaling. Het is al mis in het land, de boeren zijn op weg en de wegen staan vol files. Ik zit met vijftien andere patiënten in de wachtkamer. Na drie kwartier komt de receptioniste melden dat er vandaag niet geprik wordt. De laborante zit vast in een file. Mopperend keer ik terug naar huis. De boeren kunnen mijn rug op.

     Er staan inmiddels honderden kilometers file. De gemeente Den Haag heeft hulp van het leger ingeroepen om het Binnenhof af te schermen. Het land lijkt steeds meer op een Zuidamerikaanse bananenrepubliek.

     De boeren wantrouwen het RIVM. Volgens Micha Bouwer van de Farmers Defence Force is er met de natuur niets aan de hand. Hij zeg in het Radio1-journaal: 'De hei waar ik langs rij is nog mooi paars en het bos is nog steeds groen en ik rij er elke dag doorheen.' Een ander zegt over het RIVM: 'Ze zijn ambtenaar, en hebben er te weinig verstand van, denk ik. Kijk naar de Oostvaardersplassen, het staat daar geel van het jacobskruiskruid.' Een boerin is verrassend eerlijk. 'Ik vertrouw die stikstofmetingen niet, want ik ben het er niet mee eens.' Dit is het niveau van het boerenprotest.

     Vanochtend wilden de boeren ook protesteren bij de laboratoria van het RIVM in De Bilt. Dat mocht niet, in overleg wijken ze nu uit naar een sportveld in de buurt. Dat loopt nu vol met duizenden tractoren. Gisteren sprak iemand van een 'tractorstaat'. De sfeer is echter gemoedelijk en gezellig, meldt De Volkskrant. 'Er zijn kraampjes waar je een tosti, patatje of koffie kunt kopen. De muziek staat hard aan.' Op een spandoek staat: 'Met data knoeien om de boeren uit te roeien.' Tja, dat heb ik nooit van het RIVM gedacht.

     In een tweet toont weerman Peter Kuipers-Munneke hoezeer het RIVM gelijk heeft. Satellietfoto's van de NASA tonen dat Nederland, NW-Duitsland, Catalonië en de Povlakte hotspots zijn van ammoniak-uitstoot, veroorzaakt door intensieve landbouw. Zie hierboven. Maar het is een klassieke eigenschap van protesterend rechts-populisme om wetenschappelijk onderzoek in twijfel te trekken. Nu dus ook van de boeren.

 

Middag. Op de fiets naar het ziekenhuis geweest om me daar te laten prikken. Veertig wachtenden voor me. Als ik terug rijd is het bewolkt geraakt.

 

De boeren zijn van De Bilt naar Den Haag gereden. Op een foto staat een tractor met de leus: 'HET IS OORLOG!' In een tweet staat een filmpje van een pick-up truck met een grafkist, waarop 'Jesse' staat. een andere draagt de tekst 'Boeren met een missie, Klaver in een kissie.' Merkwaardig dat een oppositieleider die niet verantwoordelijk is voor het stikstofbeleid van de regering, de schuld krijgt. De enorme kolonne rijdt niet naar de afgesproken protestlokatie; die vinden ze te klein. Ze forceren een doorgang door een politieafzetting naar het naastgelegen Malieveld. Later blokkeren ze de trambaan voor het Centraal Station. Overal stromen tractoren de winkelstraten in de binnenstad in. Het is een chaos. Legertrucks en oproerpolitie met schilden blokkeren de doorgangen naar het Binnenhof. Autoriteiten waarschuwen de boeren zich aan de regels te houden: Rutte, Grapperhaus, Remkes (interim-burgemeester), kamerleden.

     Er komen nog steeds nieuwe kolonnes tractoren naar Den Haag. Het openbaar vervoer in de stad ligt plat. Het publiek is opvallend tolerant, zeggen verslaggevers. Het past bij de anti-wetenschappelijke attitude van de demonstranten dat Thierry Baudet en Theo Hiddema een speech mogen houden. Het levert een ietwat Germaanse sfeer op. Daarna komt een 'mystery guest', dat blijkt Geert Wilders te zijn. Hij wil geestig zijn en roept: willen jullie meer of minder stikstofregels? Het antwoord laat zich raden. Wilders zegt daarop: 'Nou, dan gaan we dat regelen.' Hij zegt er niet bij dat de PVV  in 2015 vóór het PAS stemde, dat huidige crisis veroorzaakte. Het niveau in het debat wordt ook geleverd door een spandoek met: 'Zitten we na vandaag nog in de stront, dan neuken we Schouten in de kont!' Ik zou de mininster begrijpen als ze geen verder overleg met de actievoerders wil.

 

Het is bij half vijf. Het is zacht gaan regenen. Ik sluit het blog voor vandaag af. Het ging voor de zoveelste dag over de stikstofcrisis en de boeren. Daarnaast bestaat er ook nog de klimaatcrisis. Zullen de overheden bij al die intimidatie ('stoom afblazen' genoemd) de noodzaak blijven inzien om een krachtig reductiebeleid te voeren en de moed hebben het verzet van de boeren te breken? Terug naar boven