www.sailing-dulce.nl

Logboek 2019/1 Winter in Gorinchem

Gorinchem (201)

Het Beginsel van Mach (afbeelding van Machpriciple.org)
Het Beginsel van Mach (afbeelding van Machpriciple.org)

Dinsdag 05-03-2019

Natuurkundigen uit ons land leverden vaak substantiële bijdragen aan de ontwikkeling van baanbrekende inzichten. Iedereen kent natuurlijk de Nobelprijswinnaars Tini Veltman en Gerard 't Hooft, maar er zijn er veel meer. De andere Nobelprijswinnaars vind je terug in deze lijst op Wikipedia, waarvan er liefst 10 voor natuurkunde waren. Bijna de helft. Natuurlijk leverden vele andere Nederlandse fysici belangrijke bijdragen zonder dat ze voor hun werk de prestigieuze Zweedse prijs kregen. In 'The Quantum Labyrinth' van Paul Halpern (Basic Books, 2017) kom ik er een tegen.

     Van Hugo Tetrode heb ik nog nooit gehoord. Hij leefde maar kort, van 1895 tot 1931 en schreef vanaf zijn zeventiende al belangrijke artikelen over o.a. quantummechanica in vooraanstaande tijdschriften als de Annalen der Physik, en correspondeerde met groten als Einstein en Ehrenfest. Hij was van adel en leidde een teruggetrokken leven in Amsterdam aan de Vondelstraat. Zijn vader was directeur van De Nederlandse Bank. Het verhaal gaat dat Einstein en Ehrenfest eens met hem kwamen praten in Amsterdam en aan de voordeur belden. De dienstbode zou hebben gezegd "Meneer ontvangt niet." In 1922 inspireerde hij John Wheeler bij de ontwikkeling (samen met Richard Feynman) van hun absorber-theorie in de electrodynamica, die poogt te beschrijven hoe het fenomeen van actie-op-afstand werkt. Dus van beïnvloeding zonder directe fysieke aanraking. Het kwam door zijn stelling 'dat de zon niet zou schijnen als hij alleen in de ruimte was en geen andere lichamen zijn straling zouden absorberen.' Een vreemde stelling, die ik niet goed begrijp.

     Electromagnetische straling zou niet alleen een bron maar ook een ontvanger vergen, om te kunnen bestaan? Zeer merkwaardig! Als ik er iets van snap, heeft het te maken met de tijd-symmetrie, ofwel de principiële omkeerbaarheid in tijd van de transformaties in electromagnetische velden. Die maakt dat het heden het verleden kan beïnvloeden, de ondergraving van causaliteit. Bovendien heeft het te maken met het gegeven dat elementaire deeeltjes alleen interacteren met andere elementaire deeltjes, en nooit met zichzelf. Dat is terug te voeren op het Beginsel van Mach dat - grof gesteld - zoveel zegt als: 'dat plaatselijke natuurkundige wetten bepaald worden door de grootteschaal-structuur van het hele universum'. Van dat beginsel heb ik ook nog nooit gehoord, tot ik erachter kom dat het een zeer diepe achtergrond heeft, en dat er een hele website aan gewijd is: Machprinciple.com. Daar vind ik het plaatje hierboven.

     Hugo Tetrode stierf aan tuberculose toen hij 35 jaar was en werd vergeten. Ruim tien jaar later had hij behandeld kunnen worden, toen men streptomycine ontdekte. Ik krijg de indruk dat de absorber-theorie waaraan hij bijdroeg, tegenwoordig geen steun meer geniet.

 

Vandaag wel een aardige dag. Vanochtend nog grijs, later flink wat zon. Anna heeft de wekelijkse oppasdag. Klimaatnieuws: onze Afsluitdijk wordt grondig vernieuwd. De dijk wordt onder meer aangepakt omdat de zeespiegel stijgt en er steeds vaker extreem weer valt te verwachten, schrijft de NOS.

 

Eusroa verkeert in gevaar, zegt de Franse president Macron in een brief op de opiniegagina's van kranten in alle 28 lidstaten. Dus ook in het Verenigd Koninkrijk. 'Laten we eerst eens zeggen wat Europa is. Het is een historisch succes: de verzoening van een verwoest continent, met ongeëvenaarde plannen voor vrede, voorspoed en vrijheid. Laten we dat nooit vergeten' (...) 'Het Europese humanisme eist dat we in actie komen'. Een goede brief met talrijke uitstekende voorstellen, zoals een Europese klimaatbank en een Europese gezondheidsautoriteit, een Europees sociaal vangnet en toezicht op de multinationals, een defensieverdag en een Europese veiligheidsraad. Helaas, helaas, de Franse president is altijd goed in brede visies, maar in het hopeloos verdeelde Europa krijgen die de kans niet. Nationaal-populisme, Brexit, gele hesjes, marktfundamentalisme, bekrompenheid, xenofobie, vermeend eigenbelang, het werkt allemaal tegen en Merkel heeft in Duitsland helaas niet meer de positie om fors naast Macron te gaan staan. Terug naar boven